boord


boord 1.0

opstaande of omgeslagen kraag van een overhemd
Nu vrijwel altijd als vast onderdeel van het overhemd; vroeger vaker los boven het hemd gedragen.

Semagram


Een boord…

is een kraag; is een deel; is een zaak

  • [Kleur] is vaak wit, maar ook wel gekleurd
  • [Deel] bestaat uit een opstaande rand en een deel dat omgeslagen wordt; eindigt aan de voorkant in twee punten
  • [Geheel] is een vast deel van een overhemd of wordt los bij het hemd gedragen; wordt vaak gedragen bij een smoking of rokkostuum
  • [Stand] is opstaand of omgeslagen
  • [Behandeling of bewerking] wordt gestreken en vaak ook gesteven

Algemene voorbeelden


Er glinsterde ook iets van goud onder de boord van zijn hemd, waarvan de bovenste twee knoopjes nonchalant openstonden en een indruk gaven van de haardichtheid van zijn lichaam.

God's gym, Leon de Winter,

Hij probeerde met een vinger wat ruimte op het boord van zijn overhemd te winnen.

Nette mensen in een nieuwe tijd, Hans van der Kamp,

Zijn ogen stonden wild en in zijn hals, boven zijn boord, klopte een ader.

De Cock en de moord op melodie, Appie Baantjer,

Combinatiemogelijkheden


met adjectief ervoor


  • een hoge boord
  • een losse boord
  • een stijve boord
  • een witte boord

De hoge boord van zijn witte overhemd zat strak om zijn nek.

Verbroken zwijgen, J. Bernlef,

Ik droeg losse boorden, met een boordeknoopje voor en achter, van papier, die boorden dan.

NRC,

Zijn grijze eerste onderwijzer droeg altijd een hoed, ook binnen, en een stijve boord met twee vooruitpriemende punten.

http://www.brakkehond.be/60/note1.html

Jonah Barrington is geen man van strakke pakken, witte boorden en stropdassen.

NRC,

met adjectivisch tegenwoordig deelwoord


  • een opstaande boord

Het smokingoverhemd is helderwit, heeft een opstaande boord (de zogenaamde vadermoordenaar), een blinde sluiting en dubbelgeslagen manchetten.

http://www.mcgregor.nl/content/nl/1.asp?page=4

met adjectivisch voltooid deelwoord


  • een gesteven boord

Bij zijn bezoeken droeg hij altijd een paar glimmend gepoetste schoenen, een gesteven boord en een opzichtige dasspeld, die van een bijzonder slechte smaak getuigde.

De jongste pop, Rosario Ferré,

Vaste verbindingen


blauwe boord


    Zie: blauwe boord

witte boord


    Zie: witte boord

Woordfamilie


Als deel van een afleiding


  • geboord

Als deel van een afleiding


  • boordje

Als rechterlid in samenstellingen en samenkoppelingen


  • halsboord
  • hemdsboord

Als linkerlid in samenstellingen en samenkoppelingen


  • boordenknoop
  • boordwijdte

boord 2.0

rand als afwerking van een opening van een kledingstuk in het algemeen, bijvoorbeeld van een bloes of T-shirt
Meestal de rand aan een halsopening.

Semagram


Een boord…

is een rand

  • [Geheel] is de afwerking van de halsopening van een kledingstuk, bv. van een bloes of T-shirt

    Algemene voorbeelden


    Ik knoop het bloesje los waarvan de boord ook nat geworden is en begin haar als een kind droog te wrijven.

    Bas, Annie Van Keymeulen,

    Maar de man was ietwat corpulent, en had bovendien niet alleen de gewoonte zijn zwarte overhemd in zijn onderbroek vast te stoppen; hij liet ook door gebrek aan bretels zijn bovenbroek zover zakken dat boven het boord van zijn bovenbroek een rand van zijn witte onderbroek te zien was.

    Scouting; Kriep; Roodmerk; Mexico; Jozef; Het oog, Peter van Zeeland,

    Hij had zijn jack uitgetrokken, droeg nu een geruit overhemd over een T-shirt, waarvan de witte boord onder de open kraag zichtbaar was.

    God's gym, Leon de Winter,

    Schitterende lange mantels, genre pastoortje-van-voor-het-concilie, cardigans met asymmetrische zoom, diagonaal gestreepte kraagjes en een strook lovertjes op de boord.

    De Standaard,

    De aandacht voor China uit zich in prints van lotusbloemen en draken op hoogglanzend satijnen jurkjes of korte ritsjasjes met boord.

    Nederlands Dagblad,

    Woordfamilie


    Als deel van een afleiding


    • boordje

    boord 2.1

    elastische rand aan de bovenkant van een kous of sok

    Semagram


    Een boord…

    is een rand

    • [Geheel] is een deel van een kous of sok
    • [Functie] dient ter versteviging
    • [Plaats] zit aan de bovenkant van de kous of sok
    • [Eigenschap of hoedanigheid algemeen] is elastisch

    Algemene voorbeelden


    De boord van zijn sok duwden ze neer, de zoom van zijn broek lichtten ze iets op.

    't Is zo weer nacht, Joyce Roodnat,

    Weer zag hij de boorden van haar kousen rond haar dijen klemmen.

    Een hete ijssalon, Heere Heeresma,

    Van hieruit, de juffrouw had een knie wat opgetrokken, zag hij dat ze kousen droeg. Maar hij zag ook het boord en dat zachte, witte van haar dij.

    Een hete ijssalon, Heere Heeresma,

    Woordfamilie


    Als deel van een afleiding


    • boordje

    boord 3.0

    opstaande scheepswand
    In verbinding met een voorzetsel vaak in metonymische toepassing voor schip. Bij uitbreiding van die betekenis ook in toepassing op de binnenruimte van een vliegtuig, ruimtevaartuig, ruimtestation, trein, enz. Zie de verbindingen.

    Semagram


    Een boord…

    is een onderdeel

    • [Geheel] maakt deel uit van een schip, boot of ander vaartuig
    • [Begrenzing] is de wand van een vaartuig die boven het wateroppervlak uitsteekt
    • [Stand] is een opstaande wand

      Algemene voorbeelden


      Als de roeiers bij hun plaats staan houdt hij het boord in het midden vast en laat hij ze instappen.

      http://www.mijnlieff.nl/sport/roeien/basiscoachboek.pdf,

      Zag ze zich weer als achttienjarige op de gangway langs de boord van een schip lopen?

      Hier ben ik, Donald Niedekker,

      Vaste verbindingen


      aan boord


        Zie: aan boord

      aan boord van


        Zie: aan boord van

      boord aan boord


        Zie: boord aan boord

      iets aan boord leggen


        Zie: iets aan boord leggen

      kantje boord zijn


        Zie: kantje boord zijn

      van boord gaan


        Zie: van boord gaan

      Woordfamilie


      Als deel van een afleiding


      • overboord

      Als rechterlid in samenstellingen en samenkoppelingen


      Als linkerlid in samenstellingen en samenkoppelingen


      boord 4.0

      uiterste deel van een vlak of voorwerp; rand

      Semagram


      Een boord…

      is een deel

      • [Functie] begrenst een vlak of voorwerp
      • [Plaats] is de rand

        Algemene voorbeelden


        Voorbij Badwater ligt de salt pan van Death Valley, de enorme zoutvlakte waar onder meer enkele snelheidsrecordpogingen voor voertuigen plaatsvonden. Het lijkt alsof we aan de boorden van Antarctica staan.

        De Standaard,

        Zij lag naakt op haar rug op een roodgeel gestreepte handdoek aan de rand van het zwembad. Haar rechterbeen hing over de boord en haar voet raakte net de waterspiegel.

        Cargo, Patrick Conrad,

        Bij opgravingen is een verbrand glas soms onherkenbaar verminkt [...]. Verzamel alle fragmenten, tel ze. Verzamel ze per grootte en wikkel ze in zuurvrij papier, of bewaar ze in plastic zakken van polyethyleen. Vermijd onderlinge botsingen van de scherven: hierdoor kunnen de boorden afbrokkelen.

        http://www.kikirpa.be/www2/Site_irpa/Nl/VM/Verre/VMVerres.htm,

        Woordfamilie


        Als deel van een afleiding


        • boordje

        Als rechterlid in samenstellingen en samenkoppelingen


        • uierboord

        boord 5.0

        zoom van land langs een water; waterkant; oever

        Combinatiemogelijkheden


        in voorzetselgroep


        • aan de boord van
        • aan de boorden van
        • langs de boorden van

        René stond vaak aan de oever van de beek. Liever dan aan de boord van de grote plas in de wei.

        Liefdesgesprekken van pad tot reiger, Geert De Kockere,

        Vanuit hun tuintje kijken zij neer op de roestige ruïnes van vervallen en leegstaande fabrieken aan de boorden van een schilderachtig meer.

        De Standaard,

        De dorpsbevolking aan de boorden van de Amazone verplaatst zich in houten kano's.

        http://www.sjaaklucassen.nl/apus/render.php?type=2=98=default

        Enige jaren voor zijn dood schreef hij een brief naar de 'flandre libérale' waarin hij aandrong op strenger politietoezicht des zondags langs de boorden van de rivier om aanvaringen te vermijden, - want hij, Cyriel Buysse, was zelf bijna het slachtoffer geworden van een ongeluk.

        De bierkaai. Kladboek 2, Jeroen Brouwers,

        Er zit weer vis in de Leie. Of het nu langs de boorden is van de rechtgetrokken Leie of langs de dode arm van de Leie, in Menen zijn weer geregeld hengelaars te zien.

        De Standaard,

        boord 6.0

        ((vooral) in België)

        plank om iets op te zetten, bijvoorbeeld een plank tegen een muur of in een kast

        Semagram


        Een boord…

        is een plank; is een voorwerp; is een zaak

        • [Geheel] maakt bijvoorbeeld deel uit van een kast
        • [Functie] dient om iets op te zetten of te leggen

          Algemene voorbeelden


          Ik had nog maar net het deksel van het flesje geschroefd en was nog bezig met me om te draaien toen een klap op mijn wang me hard tegen de kast deed vallen, meer door de schrik dan van de pijn. De flessen op het boord wankelden, een paar vielen om.

          Sluitertijd, Erwin Mortier,

          Nu kwam ze Rolands kamer in met een paar zeepjes en reukwater om op het boord boven de wastafel te zetten.

          Mijn tweede huid, Erwin Mortier,

          Woordfamilie


          Als deel van een afleiding


          • boordje