cadens


cadens 1.0

variatie van een solist op basis van het muzikale thema, vaak geïmproviseerd en soms aan het einde van een muziekstuk; gedeelte waarin een solist (vaak improviserend) excelleert; virtuoze solopassage

Semagram


Een cadens…

is een gedeelte van een muziekstuk

  • [Geluid] is een variatie op het thema van een muziekstuk
  • [Deel] kan het einde van een muziekstuk vormen
  • [Functie] geeft de solist de mogelijkheid te laten zien wat hij of zij kan
  • [Vervaardiging] kan eventueel ook vooraf gecomponeerd zijn, maar wordt meestal geïmproviseerd
  • [Handelende persoon] wordt gespeeld door de solist

Algemene voorbeelden


Alleen fronsten sommigen de ogen bij het horen van zijn cadensen in Brahms' Vioolconcert in D (1991) en ook dat van Beethoven (1992). Het leek of hij een persoonlijk statement wilde maken in plaats van Beethoven te interpreteren.

De Standaard,

Zo klinkt de aankomst van het tweede thema echt als een opluchting, en de door Wispelwey zelf bedachte cadens vlak daarna is een eerste hoogtepunt: ongegeneerd, bijna smakeloos virtuoos, een onweerstaanbare vondst als hij het hoofdthema met pizzicato's omspeelt.

De Standaard,

De cd begint met een huiveringwekkende cadens van Brötzmann zelf en als trompettist Toshinori Kondo zich bij hem voegt gaan zelfs de haren op je tenen overeind staan.

NRC,

In de op een bonus-CD bijgesloten alternatieve montage van het eerste concerto waagt Vogt zich zelfs aan de bizarre cadenzen die Glenn Gould ervoor componeerde.

De Standaard,

Neem Eric Vloeimans, die als opstapje tot A Curve in a Day of a Fool een cadens speelt waar je bijna van achterover slaat; fluisterzacht of keihard, kaarsrecht of gekruld, elke toon staat als gebeiteld. Is dit een Nederlandse jazztrompettist, geen mens zou het tien jaar geleden hebben geloofd.

NRC,

Combinatiemogelijkheden


met voorzetselgroep


Voorzetsel: voor

  • cadens voor fluit
  • cadens voor de klarinet
  • cadens voor de viool

De componist schoof een grote cadens voor fluit in het midden van dit deel in.

http://bronsheim.nl/compactdisc/index.php?option=com_content&task=view&id=87&Itemid=180,

Het stuk begint met een cadens voor de klarinet, senza misura, wat niet wil zeggen dat je volledig vrij bent; er is dan wel geen duidelijke maat voorgeschreven, de componist had wel degelijk een bepaald tempo in zijn hoofd.

http://www.northwestrecords.com/Reviews/Preludium%20G%20Pieterson.pdf

De solist zou direct in moeten zetten, het derde deel eindigt echter al met een cadens voor de viool.

http://www.dephilharmonie.nl/html/programmas/pg_sjostakovitsj_viool.html

met adjectivisch voltooid deelwoord


  • geïmproviseerde cadensen
  • gespeelde cadensen

Dick Akse op Es-bas speelde zijn partij in Tuba Tapestry virtuoos, met knap gespeelde cadenzen, hij bewees terecht indertijd het Hafa D examen gehaald te hebben.

Meppeler Courant,

Eén keer aangepast, bleek Robert Levin wel een gevoelig, bij momenten haast té romantisch en virtuoos muzikant. Bovenal in zijn schitterende, geïmproviseerde cadensen. Ze zijn minder afgewogen en uitgepuurd dan die van Beethoven zelf, maar met een heel Beethoveniaans gevoel voor humor, vol verrassende wendingen en overrompelende loopjes.

De Standaard,

Vooral de door Van Immerseel geïmproviseerde cadensen worden "uiterst inspirerend en verfijnd" genoemd.

De Standaard,

Woordfamilie


Als deel van een afleiding


  • cadensachtig

Als rechterlid in samenstellingen en samenkoppelingen


  • openingscadens
  • slotcadens
  • solocadens

Als linkerlid in samenstellingen en samenkoppelingen


  • cadenspassage

cadens 2.0

afbeelding

Bron: maksim
(CC BY-SA 3.0)

(muziektheorie [muziek])

toonval; opeenvolging van (slot)tonen; opeenvolging van tonen of akkoorden die de toonsoort definieert, fungeert als rustpunt in de muziek en meestal dient als slot

Semagram


Een cadens…

is een gedeelte van een muziekstuk

  • [Gevoelsindruk] geeft een muzikale spanning die oplost, waardoor een moment van rust in het muziekstuk ontstaat
  • [Deel] kan gevormd worden door tonen (melodische cadens) of door akkoorden (harmonische cadens)
  • [Samenstelling] is een combinatie van de tonica of grondtoon (I), de dominant (V) die een spanningspunt vormt en subdominant (IV) die een ontspanningspunt geeft
  • [Geheel] vormt vaak het slot van een muziekstuk
  • [Doel of bestemming] definieert de toonsoort
  • [Functie] creëert een rustpunt in het muziekstuk

Algemene voorbeelden


Een cadens is een melodisch−harmonisch stereotiepe formule, die op een vergelijkbare manier werkt als een leesteken in de taal. Met een cadens kunnen we dus een punt, een komma, een vraagteken etc. in muziek simuleren. Onderdelen van een cadens zijn min of meer vaststaande melodische formules, clausula's.

http://www.bestmusicteacher.com/download/maliepaard_bachs_sinfonia1.pdf,

Met cadens doel ik hier op de harmonische cadens volgens de harmonieleer, d.w.z. een opeenvolging van akkoorden die een rustpunt in de harmonie bewerkstelligt.

http://composer.rowy.net/harmonieleer/Harmonieleer-Bijlage_6_Cadensen.pdf,

De subdominantfunctie van IV bestaat voor een deel uit de relatie tot I en voor een deel uit het in de cadens oplossen naar V.

http://users.pandora.be/dirk.viaene/muziekth.htm

Vaste verbindingen


melodische cadens


  1. cadens bestaande uit tonen

    In de meerstemmigheid wordt een melodische cadens meestal ondersteund door slotformules van andere stemmen, waardoor er tevens karakteristieke accoordopeenvolgingen ontstaan.

    http://musicweb.koncon.nl:8000/mwFAA/maintext/nl;internal&action=buildframes.action

    In allerlei melodieën kom je de volgende (melodische) cadens heel vaak tegen.

    http://users.telenet.be/jan.van.damme7/Website/AMT_1.pdf

harmonische cadens


  1. cadens bestaande uit akkoorden

    De organist wil eindigen met een harmonische cadens in de muziek en bij meerstemmigheid wil je duidelijke afstanden.

    http://www.opbouwonline.nl/artikel.php?id=4564,

volledige cadens


  1. cadens waarin gebruikt wordt gemaakt van de drie verschillende soorten tonen (tonica, dominant en subdominant)

    Tonica – Subdominant – Dominant – Tonica. Deze opeenvolging van functies wordt wel de volledige cadens genoemd.

    http://www.let.uu.nl/~Rudolf.Rasch/personal/Nootzaken10.pdf

onvolledige cadens


  1. cadens waarin gebruikt wordt gemaakt van maar twee soorten tonen (d.w.z. of tonica, of dominant of subdominant ontbreekt)

    Een opeenvolging van deze functies, S - D - T, noemen we een cadens. Ontbreekt een van de functies, dan spreken we van een onvolledige cadens, bijv. V - I.

    http://composer.rowy.net/harmonieleer/Harmonieleer-8_Aantekeningen.pdf

authentieke cadens


  1. cadens die loopt van dominant naar tonica (V - I), bv. gevormd door tonica - subdominant - dominant - tonica (I - IV - V - I)

    Synoniem: volledig slot

    Gewoonlijk wordt daarbij een streng onderscheid gemaakt tussen 'authentieke' cadenzen en 'halve' cadenzen. Authentieke cadenzen zijn cadenzen waarvan de baslijn eindigt op een harmonische functie die de grootst mogelijke stabiliteit geeft (de 'tonica'), en die daardoor ook het meest geschikt is om een frase af te ronden. Wanneer in een dergelijke cadens ook de melodie diezelfde 'grootst mogelijke stabiliteit' bereikt (door eveneens op de 'tonica' uit te komen), is er sprake van een 'volmaakte' authentieke cadens -- 'volmaakt', omdat een sterker gevoel van harmonische voltooiing in de tonale muziek niet mogelijk is.

    http://associatie.kuleuven.be/fak/nieuwsbrief/2011/34/260,

    De muziektheorie onderscheidt de volgende cadensen: - authentiek, of volledig slot: T-S-D-T of I-IV-V-I, - plagaal: T-S-T of I-IV-I, - bedrieglijk slot: na de D of V volgt niet T of I, maar een daarop lijkende toon of akkoord open einde, of halfslot: T-D of I-V.

    http://nl.wikipedia.org/wiki/Cadens_(muziektheorie)

plagale cadens


  1. cadens die loopt van subdominant naar tonica (IV - I, vaak I - IV - I)

    De cadens (opeenvolging van akkoorden aan het eind) die hier klinkt is IV-I. Dit wordt ook wel een "Plagale Cadens" genoemd. (IV = vierde "trap" = akkoord in grondligging, gebouwd op de vierde toon).

    http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:iy08YW2SczgJ:www.scribd.com/doc/49092165/cva-gehoortraining-werkboek+%22plagale+cadens%22&cd=28&hl=nl&ct=clnk&gl=nl&source=www.google.nl

    November Rain was een voor Guns N' Roses zeer ongebruikelijk lied [...]. De piano zet in op E, maar na een paar maten blijkt de toonsoort B-groot te zijn. Dan volgt een aantal keer achter elkaar een ostinatopatroon van vier keer vier maten, waarin beurtelings twee keer de plagale cadens IV-II-I en twee keer de authentieke cadens II-V-I klinken, onderbroken door een rustpunt op de vijfde trap (bij de woorden need some time of my own) en een alternatief in hardrock (Bij het tekstmoment I know it's hard to keep).

    http://nl.wikipedia.org/wiki/November_Rain

halve cadens


  1. cadens eindigt op de dominant, dus gevormd door de tonica - dominant (I - V) of door de subdominant - dominant (IV - V)

    Synoniem: halfslot; open einde

    In de expositie van het het eerste deel van een sonate zit doorgaans een hele grote halve cadens, die benadrukt dat de expositie verder gaat in een andere toonsoort.

    http://sites.google.com/site/wouterswebstek/

    Via een halve cadens mondt deze passage echter vloeiend uit in een razendsnel Rondo, in sol groot.

    http://biblio.ugent.be/input/download?func=downloadFile&fileOId=555607,

bedriegelijke cadens


  1. cadens gevormd door de dominant gevolgd door toon of akkoord dat op de tonica lijkt, meestal V - VI

    Synoniem: Trugschluss

    Het bekendste voorbeeld van het laatste is het gebruik van de zogenaamde 'bedrieglijke' cadens. Hierbij wordt een verwachting gecreëerd naar een oplossing op de eerste graad (tonica), maar wordt de luisteraar 'bedrogen' door het vervangen van die eerste graad door het akkoord met de zesde graad als grondnoot. In de harmonische analyse wordt dit via Romeinse cijfernotatie uitgedrukt als (I-IV-)V-VI.

    https://biblio.ugent.be/input/download?func=downloadFile&fileOId=503968,

    Het gaat hier om een bedrieglijke cadens: van de 5e graad naar de 6e graad, daar waar je na A-groot (de dominant) natuurlijk d-klein (de tonica, 1e graad) verwacht.

    http://s12.invisionfree.com/organist/index.php?showtopic=781,

cadens 2.1

vorm waarmee een (gezongen) vers eindigt; ritme van een (gezongen) vers

Semagram


Een cadens…

is het laatste gedeelte van een vers

  • [Geheel] bevat de laatste regels van een vers of gedicht
  • [Functie] sluit een gedicht of lied af
  • [Eigenschap of hoedanigheid algemeen] heeft vaak een opvallende vorm, zoals rijm of een ritme qua lettergrepen

    Algemene voorbeelden


    Belangrijke lettergrepen kregen een klein fantasietje, en het einde van een zin - de cadens - werd mooi neergelegd.

    http://users.pandora.be/greetendirk/gregoriaans/NL/mu_01.htm

    Alessandrini leidde achter het klavecimbel het Concerto Italiano [...] en alhoewel ik de stemmen elk afzonderlijk - de formidabele bas Daniele Carnovich uitgezonderd - niet zo opmerkelijk vind, was hier de natuurlijkheid in cadens en tempo, de logica in de verhouding woord-muziek kortom de algehele balans, buitengewoon indrukwekkend.

    NRC,

    Kan me voorstellen dat je haar gedichten prachtig vindt; want jij treft vaak dezelfde cadens in je gedichten en dichterlijke proza.

    http://www.vkblog.nl/bericht/278420/PROZA:_FRITZI_TEN_HARMSEN,

    Vaste verbindingen


    similiter cadens


    1. (letteren [literatuur])
      versvorm waarbij geëindigd wordt met twee of meer dezelfde, opeenvolgende woorden of frasen

      Synoniem: homoeoptoton

      Semagram


      Een similiter cadens…

      is een versvorm; is een stijlfiguur

          De klassieke figuur der paronomasia wendt hij aan, niet alleen in de engere zin van samenvoeging van gelijkluidende maar verschillend betekenende woorden [...], maar vooral in de ruimere van herhaling van consonanten en vocalen, in 't bizonder in de gepaarde eindrijmen [...]; soms versterkt door similiter cadens (verworpen, en verdoemen - vergulden, en verbloemen).

          http://www.dbnl.org/tekst/_taa008194001_01/_taa008194001_01_0025.php,