kwal

1.0: gelatineachtig zeedier


kwal 1.0:
https://lh5.googleusercontent.com/-f5mYdN8ENBA/U_Mx6lBXyUI/AAAAAAAANBA/1n3AcqI0Wyc/s720/kwal_1.0.jpg

Luc Viatour / www.Lucnix.be (CC BY-SA 3.0)

doorzichtig, glibberig zeedier met een ronde of parachuteachtige vorm met tentakels die soms kunnen steken, behorende tot de biologische klasse van neteldieren

Semagram

Een kwal...

  • is een dier
  • is bleek, lichtgekleurd of blauwachtig
  • varieert sterk in afmeting
  • is helemaal of enigszins doorzichtig
  • zit eruit als een gelatineachtige bal of drijvende plastic zak met tentakels
  • is rond van vorm of koepelvormig met tentakels en ziet er in het water vaak klokvormig of als een wapperende rok of parachute uit
  • heeft geen hersenen, bloed of organen maar alleen primitieve, gespecialiseerde weefsels
  • heeft een glibberige, gelatineachtige structuur
  • is in strikt biologische zin altijd een schijfkwal, maar wordt soms ook gebruikt voor een kubuskwal, een gesteelde kwal, een ribkwal of een hydroïdpoliep of staatkwal (zoals het Portugees oorlogsschip)
  • kent een tweeledig levenscyclus, groeit eerst als larve uit tot een poliep (een ergens aan vastzittend, drijvend steeltje) en krijgt daarna pas zijn bekende kwallenvorm (meduse)
  • ligt soms, vaak dood, op het strand, vooral als er oostenwind staat
  • leeft in zee, ook diep in de oceaan
  • bestaat voor 95 tot 99 % uit water
  • is, afhankelijk van de soort, een passieve drijver of zwemt door een primitieve manier van straalaandrijving met sierlijke, klokkende bewegingen
  • wordt soms vanwege de sierlijke bewegingen in aquaria gehouden en wordt in Aziatische landen door mensen gegeten
  • drijft, zweeft of zwemt waarbij met de tentakels kleine vissen en dierlijk plankton uit het water gevangen wordt
  • heeft een onvolledig spijsverteringssysteem, wat betekent dat het voedsel opgenomen wordt door dezelfde opening die afval uitscheidt
  • kan, afhankelijk van de soort, mensen steken met zijn tentakels, wat zeer pijnlijk en bij sommige exotischere soorten zelfs gevaarlijk kan zijn
  • wordt vaak in dode vorm op het strand door kinderen gebruikt om mee te voetballen of in te prikken en wordt ook door dolfijnen als balachtig speeltje gebruikt
  • wordt door mensen niet gewaardeerd in zee en op het strand, maar wordt wel mooi gevonden in grote zeeaquaria
  • komt in de Noordzee voor in de soorten oorkwal (Aurelia aurita), kompaskwal (Chrysaora hysoscella), gele haarkwal (Cyanea capillata), blauwe haarkwal (Cyanea lamarckii) en bloemkoolkwal of zeepaddenstoel (Rhizostoma pulmo)

Wetenschap
Rijk: Animalia; Dieren
Stam: Cnidaria; Neteldieren
Klasse: Scyphozoa; Schijfkwallen

Algemene voorbeelden
Kwallen kunnen uitbundig strandplezier behoorlijk vergallen. Kijken we naar onze eigen Noordzee: er zijn dagen dat het strand vol ligt met die blauw-grijze van tentakels voorziene bollen. Zij spoelen aan bij oostenwind. Zwemmen in zee is dan onverstandig en niet zonder risico: voor je het weet heb je een kwallebeet met irritatie van de huid zoals jeuk en uitslag tot gevolg.

- http://www.uwapotheker.be/apokrant/apokrant01/pagina1.html#tekst1_1_1, 1997

Ze prikten met stokken in kwallen terwijl hun ogen traanden van de wind en het opwaaiende zand zich in hun neusgaten nestelde.

- Zonder genade, Renate Dorrestein, 2001

In zee was ze bang, omdat het donker was. Het leek of er steeds iets langs haar streek, of het water vol zat met van die minuscule glibbervormpjes waaruit kwallen groeien.

- Hokwerda's kind, Oek de Jong, 2002

Kwallen zijn de laatste tijd populair als huisdier in Japan wegens de rustgevende werking die uitgaat van het kijken naar een aquarium gevuld met deze zwevende, amorfe beesten.

- NRC, 2000

Noordzee Oorkwal (Aurelia aurita): iedereen kent deze soort wel. Bij oostenwind spoelen ze in grote aantallen op het strand van de Noordzee aan. De oorkwal heet zo vanwege de vier wit/roze oorvormige ringen in zijn geleiachtige lichaam. Horen kan hij er absoluut niet mee. De ringen zijn bedoeld voor de voortplanting. Zijn tentakels en mondarmen zijn voorzien van netelcellen, maar deze zijn voor de mens niet giftig. Wel zijn ze zeer geschikt voor het vangen van kleine visjes en kreeftachtigen. Door de netelcellen worden zij verdoofd zodat de kwal hen daarna met zijn mondtentakels naar zijn centrale opening kan duwen.

- http://allserv.rug.ac.be/~dvscheld/nederlds/hoofd.html

'Had u dan nooit zin om met haar mee te gaan naar 't strand?' 'Naar 't strand,' zei ik verbaasd, 'ik naar 't strand?' 'Waarom niet?' 'Kwallen, enge beesten waar je op trapt, zand tussen je tenen, en... en... ik word niet bruin, ik verbrand.'

- De zonnewijzer, Maarten 't Hart, 2002

↓ meer voorbeelden

Combinatiemogelijkheden


 
Combinatiemogelijkheden met adjectief ervoor
de meest giftige kwallen; dodelijke kwallen; giftige kwallen
Vanuit het bootje worden, met een systeem dat electrische schokken uitzendt, haaien en giftige kwallen op afstand gehouden.

- NRC, 1995

Ongevaarlijke schelpdieren, schitterend gekleurd, leven zij aan zij met dodelijke kwallen en levensgevaarlijke haaien.

- http://www.zeemuseum.nl/exposities/exposities_frames.htm

Kinderachtig of niet, best fijn is het te vernemen dat de meest giftige kwallen (Chiropsalmus en Chironex) ten tonele verschijnen voor de kust van Queensland, dat je binnen een tot drie minuten na contact met deze dieren dood gaat, dat er in de laatste 25 jaar al 60 mensen daardoor overleden zijn en dat de beste bescherming voor pootjebaders bestaat uit een nylon panty.

- Ik draag geen helm met vederbos, W.F. Hermans, 1979

een buitengewoon imposante kwal; een geweldige kwal; grote kwallen
Het is op deze reis geweest dat hij het Portugese Oorlogsschip heeft ontmoet, een buitengewoon imposante kwal die een onuitwisbare indruk op hem heeft gemaakt.

- NRC, 1994

Er lag een geweldige kwal voor zijn voeten, alsof hij een twaalfpersoons gelatinepudding van een schaal op de grond had laten glijden.

- De meisjes van de suikerwerkfabriek, Tessa de Loo, 1984

Vroeger zat hier veel vis. Rogvissen en kleine haaien. En hele grote kwallen. Maar die zijn allemaal weggevist en naar Japan gestuurd. Die beschouwen ze daar als lekkernij.

- De kus, Jan Wolkers, 1980

een klokrokkende kwal; een klokvormige kwal
Voor de oplettende zwemmer intussen zou het een wonder moeten wezen: een klokrokkende kwal en de hele zee lijkt aangekleed.

- NRC, 1994

Een klokvormige kwal met zwierende ruches drijft voor haar langs, instinctief deinst ze achteruit en draait zich om.

- De vrouw die alles had, Kees van Beijnum, 2002

blauwe kwallen; blauwe doorzichtige kwallen; paarse kwallen; groene kwallen
Ondanks dat er geen oostenwind stond lagen er vanmiddag weer een flink aantal blauwe kwallen op het strand.

- http://www.goeievraag.nl/vraag/witte-blauwe-kwallen-hetzelfde.24869, 2010

Jongens waren daar bezig, een paarse kwal zo groot als een koekepan met scheppen aan stukken te hakken, en de kwal kon niets terugdoen.

- De aanslag, Harry Mulisch, 1983

Zo zou het ontsnappingsmechanisme dat virussen ontwikkeld hebben voor ons afweersysteem wel eens gebruikt kunnen worden tegen andere micro-organismen en kanker. Maar hoe werkt het proces, dat ik jullie nu uitgelegd heb, echt? Dit kan je niet zien. Zelfs de beste microscopen kunnen dit niet. Maar een groene kwal kwam ons te hulp. Deze kwal is normaliter niet groen, maar genereert een groen signaal als hij schrikt.

- http://www.nki.nl/actueel.htm, 2000

De blauwe doorzichtige kwal en de soort met 4 ringen in het midden steken ons niet. Dit zijn de zeepaddenstoel en de oorkwal. De meeste kwallen die de laatste tijd aanspoelen zijn kompaskwallen. Zelfs aangespoeld kunnen kompaskwallen nog steken!

- http://www.ecomare.nl/bezoek-ecomare/nieuwspagina/news/veel-kwallen-geen-plaag/?no_cache=1&tx_ttnews%5BbackPid%5D=1&cHash=78d2883450, 25 juli 2010

↓ meer voorbeelden


Woordfamilie
Als deel van een afleiding: kwalachtig; kwalletje
Als rechterlid in samenstellingen en samenkoppelingen: bloemkoolkwal; dooskwal; kalfskopkwal; kamkwal; kompaskwal; kubuskwal; longkwal; mangrovekwal; oorkwal; parelkwal; reuzenkwal; ribkwal; schijfkwal; staatkwal
Als linkerlid in samenstellingen en samenkoppelingen: kwallenballet; kwallenbeet; kwallenpopulatie; kwallensoort; kwalpoliep; kwalsalade

1.1: nagemaakte kwal


kwal 1.1:
object in de vorm van een doorzichtig, glibberig zeedier met een ronde of parachuteachtige vorm met tentakels; voorstelling, afbeelding van een kwal; object dat lijkt op een kwal

Betekenisbetrekking
Algemeen: metonymie
Betrokken betekenissen: 1.0 : 2.0

Algemene voorbeelden
Binnen stuiten we al gauw op een kolossale tafel vol flessen en potten met dieren op sterk water, tekeningen en opengeslagen biologieboeken. Daaraan zitten een man en een jongen van een jaar of twaalf met volle overgave aan een kwal te werken: Leopold Blaschka en zijn zoon Rudolf. Met behulp van een vlam die door een voetblaasbalg wordt aangejaagd geven ze de grote stukken vorm. Met nijptang en pincet worden de details in de gewenste richting gebogen. En met lijm wordt alles vervolgens in elkaar gezet.

- NRC, 1994

Er is een variant op de plasvlieg, namelijk de plassticker. Plak de speciale sticker in de pot - een plastic handschoen voor dit karweitje wordt bijgeleverd - en mannen richten geheid op de afbeelding [...]. Er zijn verschillende afbeeldingen, zoals een kwal die in een kikker verandert en speciaal voor het EK is er één met een leeuwtje.

- Het Parool, 2000

Het begint te regenen [...] ... de trein begint weer te rijden, een boot, een onderzeeër, de druppels kruipen trillend omhoog, figuren, kwallen, geesten, buitenaardse wezens.

- Liefdesdood, Oscar van den Boogaard, 1999


Woordfamilie
Als linkerlid in samenstellingen en samenkoppelingen: kwallenbeeld; kwallensluier

2.0: vervelend persoon


kwal 2.0:
naar, vervelend of zelfs walgelijk iemand, meestal een man; persoon die week, slijmerig en naar overkomt

Betekenisbetrekking
Algemeen: metafoor
Betrokken betekenissen: 1.0 : 2.0

Semagram

Een kwal...

  • is een persoon
  • wordt als naar, vervelend of zelfs walgelijk ervaren
  • is meestal een man
  • gedraagt zich vervelend

Algemene voorbeelden
De titel van zijn hoofdartikel, 'De leugenaar,' prijkte boven een foto van onderzoeksrechter Moreau. Het viel Romme op dat Hank wel boos sprak, maar dat hij niet echt boos was. Hij vroeg hem hoe dat kwam. 'Ik vind Moreau ook een kwal,' zei Hank.

- Verborgen schade, Aster Berkhof, 2001

Wat zat ik daar ook te doen? Niks anders dan een paar pilsjes drinken, met een half oog naar de benen van Valerie Boisfort staren en de aanwezigheid verdragen van een van de verschrikkelijkste miljoenen Vlaamse ouwe klootzakken die ik ooit ontmoet had. Ik hield op met lachen. Alweer schoot de bejaarde kwal in een hoestbui, waarna hij het op een hijgen zette.

- De droogte, Herman Brusselmans, 2003

Wat kon zij voor een vrouw zijn, als zij mij bewonderde? Ik, de kruk, het kalf, de knoeier. De impotente kwal.

- Het goddelijke monster, Tom Lanoye, 1997

Het was overigens SP-voorzitter Louis Tobback die bij vorige volmachten toenmalig premier Wilfried Martens voor Caligula uitschold en de CVP "een kwal" noemde.

- De Standaard, 1996

Hij was een ongeveer vijfenvijftigjarige vette kwal met een kaalkop en zij een plusminus vijftigjarige troela die verwekt en geboren had kunnen zijn te midden van zeeolifanten.

- De droogte, Herman Brusselmans, 2003

Er was iets weeks aan de dealer, iets van een kwal. Een hebzuchtige, in dure kleren gestoken kwal.

- De heiligen zijn dood, René Stoute, 1982

↓ meer voorbeelden

Combinatiemogelijkheden


 
Combinatiemogelijkheden met adjectief ervoor
een pretentieuze kwal; een vervelende kwal; een walgelijkste kwal
'Jullie zijn een stelletje pretentieuze kwallen waarop ik pis,' roept Werner vooraleer hij de deur achter zich dichtslaat.

- Herinneringen aan moeder aarde, Johan Tykens, 1999

Vermeulen mocht een vervelende kwal zijn, hij was ook bijzonder competent.

- De vijfde macht, Pieter Aspe, 2002

Herman, die man was de walgelijkste kwal die ik ooit ontmoet heb, dat voelde ik op slag.

- Mank, Herman Brusselmans, 2002

Om ongeveer negen uur zei Niel dat ze naar bed moest. Tot haar schrik liep hij met haar mee […]. Hij bleef wachten […]. Ze hoopte natuurlijk dat hij de kamer uit zou gaan […]. Hij mag niet mijn kussen optillen, dan ziet hij alles. Ze bedoelde de dikke kleverige bal. De marshmallows arm in arm met de colaberen, de plum-plums wenend aan de perzikharten, de winegums op de spekkies, de honingballen in het Engels drop. Een nestwarmte die zijzelf hoopte te bereiken als die vervelende kwal opgelazerd zou zijn. Die stond te kijken naar haar kapotte onderbroek, want zij moest op haar knieën om haar pyjama uit de tas te halen.

- Franklin, Thomas Lieske, 2002

↓ meer voorbeelden


 
Combinatiemogelijkheden met voorzetselgroep
Voorzetsel: van
een kwal van een bijzitter; een kwal van een B.; een kwal van een L.; een kwal van een man
Joyce, met alle respect, van hetzelfde laken een pak. Oneindig veel hoger de inzet, groter de niet meer stuk te krijgen roem, maar een kwal van een man met een leven van niks. Niks dan onheil, tegenspoed en zorgen, geldgebrek, lichamelijke gebreken, modernistische aanstellerij. Zonder de onbegrijpelijke steun van Ezra Pound, Sylvia Beach en Harriët Weaver [...] waren we Joyce allang vergeten.

- http://www.balie.nl/slaa/, 1998

Hij las een gedicht voor, terwijl die zelfvoldane kwal van een Buckley met gratuite grapjes en waarschijnlijk ook met gekke bekken buiten beeld voortdurend de lachers op zijn hand probeerde te krijgen en daar godbetert nog in slaagde ook.

- Dwarskijker, Rudy Vandendaele, 1996-1998

Die kloot van een Bart Verept, die kwal van een Lembeeck, die zeker al stond te roddelen over mijn depressie, met zijn bleeksmoel.

- Liliane, of De spiegelingen van leugen en liefde, Clem Schouwenaars, 1983

Die hoofdrechter, nou, die viel nog min of meer mee, maar die stenen kruik van een wijf en die kwal van een bijzitter - hoe kunnen die getabberde paashazen nu de vlucht van een geniaal mensenkind volgen, de geestelijke vlucht bedoel ik?

- Op toernee met Leopold Sondag, Ward Ruyslinck, 1979

↓ meer voorbeelden


Woordfamilie
Als deel van een afleiding: kwalachtig; kwalletje
Als rechterlid in samenstellingen en samenkoppelingen: kuttenkwal

(einde artikel)

sluit Door gebruik te maken van het ANW gaat u akkoord met de Eindgebruikersovereenkomst.