medeklinker


medeklinker 1.0

spraakklank die ontstaat doordat articulatieorganen zoals tong of lippen de luchtstroom uit de longen belemmeren door vernauwing of afsluiting van het keel-mond-neuskanaal, in tegenstelling tot de klinkers waar de lucht ongehinderd door de mond naar buiten kan

Semagram


Een medeklinker…

is een spraakklank; is een klank; is een geluid

  • [Geheel] behoort tot de spraakklanken
  • [Functie] dient om in combinatie met klinkers woorden te vormen
  • [Ontstaan] ontstaat doordat de spreker de luchtstroom uit de longen door articulatieorganen zoals de tong, lippen of tanden belemmert, waarbij respectievelijk voor de Nederlandse occlusieven of plofklanken (p, b, t, d, k) eerst een volledige obstructie wordt gevormd en men de lucht plots laat ontsnappen, voor de fricatieven of wrijfklanken (f, v, s, z, sj, zj, ch, g, h) door een vernauwing in de mondholte een lichte wrijving ontstaat, en waarbij voor de nasalen of neusklanken (m, n en ng) de lucht door de neus naar buiten wordt geperst, voor de liquidae of vloeiklanken ( l, r) de lucht gelijkmatig langs de tong vloeit, en voor de glijklanken of halfklinkers (j, w) de minste obstructie van alle medeklinkers bestaat
  • [Eigenschap of hoedanigheid algemeen] is stemhebbend of stemloos

Algemene voorbeelden


Het is geen Vlaams lied dat ze zingt, die melodie heeft hij nog nooit gehoord. Hij kan geen enkel woord onderscheiden en hij weet toch dat ze iedere medeklinker altijd duidelijk uitspreekt. Het zal toch zo geen opera zijn uit Parijs of Milaan?

Altrapsodie, Geert van Istendael,

De t, d, s, z, l, n, en r zijn dentalen, i.e. medeklinkers die gerealiseerd worden doordat de tong ter hoogte van de tandkassen de luchtstroom hindert (bij de fricatieven) of onderbreekt. In dit laatste geval zijn er twee mogelijkheden: ofwel wordt het naar buiten stromen van de lucht tijdelijk onderbroken met een kleine ontploffing hernomen (bij de occlusieven) ofwel ontsnapt de luchtstroom via de neus (bij de n als nasaal). Bij de l (een zgn. lateraal) zorgt de stand van de tong ervoor dat de luchtstroom in twee zijdelingse stroompjes wordt opgesplitst. Bij het uitspreken van de r wordt de luchtstroom in de breedte onderbroken, zodat er een reeks snel op elkaar volgende luchtstootjes ontstaat. De r heet daarom een trilklank. Wanneer daarbij de tongpunt aan het trillen gebracht wordt, ontstaat een tongpunt-r, bij een huig-r (ook wel Franse r genoemd) is het de huig, het achterste gedeelte van het zachte verhemelte dat trilt.

http://fuzzy.arts.kuleuven.ac.be/rewo/woordenlijst.htm

De fantasiewoorden 't kofschip, 't fokschaap, kofschiptaxietje en xtc-koffieshop hebben gemeen dat ze alle stemloos uitgesproken medeklinkers bevatten. Dus: de werkwoorden waarvan de stam eindigt op de stemloze klanken t, k, f, s, ch, p, krijgen een t in de vervoegingen van de verleden tijd en het voltooid deelwoord.

http://www.onzetaal.nl/advies/kofschip.php

Het zoeken naar grammaticale universalia heeft echter tot dusver weinig opgeleverd. Hooguit is het een universeel gegeven dat elke taal bestaat uit klinkers en medeklinkers en dat de klinkers doorgaans in de minderheid zijn.

http://www.efa.nl/opleidingen/pabo/ontwpsy.doc

Combinatiemogelijkheden


met adjectief ervoor


  • dentale medeklinker
  • nasale medeklinker

De articulatieplaats van de nasale medeklinker n past zich aan aan die van de bilabiale klank p: hij verschuift van [alveolair] naar [bilabiaal].

http://neon.niederlandistik.fu-berlin.de/phonology/morphophonology/,

Vaste verbindingen


stemhebbende medeklinker


  1. medeklinker waarvan de uitspraak gepaard gaat met trilling van de stembanden

    Stemhebbende medeklinker. De medeklinkers die niet voorkomen in 't kofschip, namelijk /b/, /d/, /g/, /v/, /z/, /zj/, /dzj/, /g/, /m/, /n/, /ng/, /l/, /r/, /w/, /j/. Als we deze medeklinkers uitspreken, laten we onze stembanden trillen.

    http://www.nederlandsewoorden.nl/index.php?term=stemhebbende%20medeklinker

stemloze medeklinker


  1. medeklinker waarvan de uitspraak niet gepaard gaat met trilling van de stembanden

    De s is een stemloze medeklinker; dat wil zeggen dat je in je keel niets voelt trillen als je hem uitspreekt.

    http://www.onzetaal.nl/advies/kofschip.php

Woordfamilie


Als rechterlid in samenstellingen en samenkoppelingen


  • beginmedeklinker

Als linkerlid in samenstellingen en samenkoppelingen


  • medeklinkercombinatie
  • medeklinkerverschuiving

medeklinker 2.0

letterteken dat een consonant aanduidt

Semagram


Een medeklinker…

is een letter; is een teken

  • [Functie] dient om de spraakklank van een consonant aan te duiden en om in combinatie met klinkertekens woorden te schrijven
  • [Aantal of hoeveelheid] komt in het Nederlandse alfabet voor in twintig verschijningsvormen naast de zes klinkertekens 'a, e, i, o, u, y'
  • [Medium] is schriftelijk

    Algemene voorbeelden


    De regel dat van drie achtereenvolgende zelfde medeklinkers in samengestelde woorden er een sneuvelt als er een klinker volgt (Schiffahrt - scheepvaart), terwijl de derde medeklinker blijft staan als een medeklinker volgt (Sauerstoffflasche - zuurstoffles), wordt vereenvoudigd. In de toekomst wordt de derde medeklinker nooit meer geschrapt. Het wordt dus Schifffahrt, Stillleben (stilleven) en Balletttanzerin (balletdanseres).

    De Standaard,

    De uitzonderingen op het fonologisch principe zijn niet altijd willekeurig, maar ze hebben vaak te maken met andere regels van de Nederlandse spelling, bijvoorbeeld de verdubbeling van de medeklinker na een korte klinker (in takken wordt de k weergegeven door kk).

    www.argo.be/pbd/leerplannenbao/leerplannenbao/ lager/lagerned/0542spelli.doc

    Woordfamilie


    Als linkerlid in samenstellingen en samenkoppelingen


    • medeklinkergroep
    • medeklinkerpaar