patat


patat 1.0

afbeelding

Bron: NateGray
(CC BY-NC-SA 2.0)

((vooral) in Nederland)

gerecht dat bestaat uit in staafjes gesneden aardappelen die men bakt in gesmolten vet of olie; gefrituurde aardappelstaafjes; friet; frieten; frites; patates frites

Semagram


Patat…

is een gerecht; is voedsel

      Hoofdsemagram: friet


      Algemene voorbeelden


      Wat ze in de vijf maanden in Zuid-Afrika het meest gemist hebben, is koffie. En na even denken volgen een gehaktbal, frikandel speciaal en patat. 'Met mayonaise. Daar doen ze allemaal ketchup op de patat. En zout en azijn.' De patat was er bovendien niet altijd je van het. Slappe was.

      Meppeler Courant,

      Chocola, (slagroom)taartjes, koekjes en patat vallen dankzij hun hoge vetgehalte bij veel mensen dan ook goed in de smaak.

      http://www.opdieet.nl/dieeten.htm

      Combinatiemogelijkheden


      als object bij een werkwoord


      • patat bakken
      • patat eten

      Verder geeft de plaatselijke slager vlees voor in de soep en de kapper komt hier als we 's avonds aan het werk zijn patat en zo bakken.

      Meppeler Courant,

      Soms aten we gewoon patat en wat je nog meer kunt kopen in de koffieshops bij ons in de buurt.

      Annie Berber en het verdriet van een tedere crimineel, Yvonne Keuls,

      met adjectivisch voltooid deelwoord


      • diepgevroren patat
      • voorgebakken patat

      Waar sprake is van fritesindustrie, gaat het om de producenten van voorgebakken of diepgevroren patat: bij elkaar zestien bedrijven, die samen per jaar circa 1,6 miljoen ton aardappelen verwerken en zich hoofdzakelijk richten op de export.

      NRC,

      met voorzetselgroep


      • patat met frikadel
      • patat met frikandel
      • patat met kip
      • patat met kroket
      • patat met mayonaise
      • patat met mayo

      Patat met frikadel! Lekker!

      http://www.voetbal-clubs.nl/voetbal/svdenhoorn/5_detail.asp?id=17441,

      Dartvereniging Rakegooier uit Urk houdt op zaterdag 6 oktober vanaf 13 uur een open jeugdtoernooi. Voor de deelnemers is er gratis patat met frikandel.

      http://www.denoordoostpolder.nl/sport/19735/patat-met-frikandel-voor-jonge-darters/

      Patat met mayo is lekker. Patat met kip is ook lekker.

      NRC,

      Ook voor de kinderen hebben we wel iets anders in petto dan de geijkte patat met kroket.

      Meppeler Courant,

      Zij zien hun kind, dat een jaar geleden nog met een sonde over straat ging, voor het eerst patat met mayonaise verorberen.

      NRC,

      in voorzetselgroep


      • met patat

      Hij had cordon bleu met patat.

      Enkele reis moeder, Bram Vermeulen,

      met substantief ervoor


      • een bakje patat
      • een zakje patat
      • een portie patat

      Twee fraaie blonde dames gehuld in strakke zwarte jurken, lopen met een bakje patat voorbij.

      Meppeler Courant,

      Een dubbele portie patat plus kroket, een spekpannekoek van zestig cent en, ter afsluiting, een plombière met fruit en een cola.

      NRC,

      Op de natte keien stond hij met een zakje patat in de hand tussen de dronkenlappen.

      Je moet niet denken dat ik altijd bij je blijf, Hans Münstermann,

      met ander, nevengeschikt substantief


      • patat en frikadellen
      • patat en frikandellen

      Meneer Meijer, had de man gezegd, als u vanavond uw bed verlaat en patat en frikadellen wilt gaan eten aan de overkant, dan moet u dat weten.

      NRC,

      Ik droom van patat en frikandellen.

      http://loesthijssen.waarbenjij.nu/reisverslag/3392846/ik-droom-van-patat-en-frikandellen

      Vaste verbindingen


      iedere Jan Patat


      1. ((vooral) in Nederland)
        om het even wie; de gewone man

        De strekking van het artikel 'Iedere Jan Patat kan au pair-bureau beginnen' (NRC Handelsblad, 25 maart) komt bij mij toch wel erg negatief over.

        NRC,

      patat met


      1. patat met mayonaise of frietsaus

        Honderd jaar geleden was de merel een schuwe bosvogel, nu ziet u hem in alle tuinen, meeuwen - van oorsprong zeevogels -, eten nu patat mèt.

        http://www.xs4all.nl/~teledier/intro.html

      Woordfamilie


      Als rechterlid in samenstellingen en samenkoppelingen


      • bio-patat
      • Raspatat

      Als linkerlid in samenstellingen en samenkoppelingen


      patat 2.0

      portie friet
      Vaker als verkleinwoord.
      Zie ook : frietje patatje

      Betekenisbetrekking


      metonymie
      Betrokken betekenissen1.0 : 2.0

      Semagram


      Een patat…

      is een portie; is een hoeveelheid

          Combinatiemogelijkheden


          met substantief erachter


          ((vooral) in Nederland)
          • een patat curry
          • een patat mayo

          • een patat stoofvlees

          Doe maar 2 patat met mayo, een patatje oorlog, een patat speciaal en een patat curry.

          http://www.quizlet.nl/chapters/810591/hoofdstuk-6/kies%20een%20hoofdstuk...

          Bestel eens een patat mayo, weet zeker dat je frietsaus krijgt en geen mayo. Volgens de tv strafbaar.

          http://forum.fok.nl/topic/1974397

          Patat specialiteiten [...]. Patat stoofvlees. Patat bedekt met stoofvlees.

          http://www.snackbarbarneveld.nl/Patat.php

          met telwoord ervoor


          • een patat
          • twee patat

          In een wegrestaurant loopt een klein mannetje een bar binnen en bestelt een patat en een bier.

          http://www.sjevesjuttel.nl/modules.php?name=Verhalen&op=verhaal&story=244&stname=Moppen&catname=Clubblad%202011%20nummer%204&catimage=

          Mag ik twee patat?

          http://www.wvbarrhopoort.nl/DHR/DHR-pagina's/Afbeelding12.html

          Vaste verbindingen


          patat flip


          1. ((vooral) in Nederland)
            portie patat met pindasaus en mayonaise
            In sommige plaatsen wordt dit ook patat oorlog genoemd, maar meestal heeft een patat oorlog ook gesnipperde uitjes.

            Synoniem: patat oorlog (soms)

            Patat flip is friet met pindasaus en mayonaise, met uitjes wordt het in sommige regio's een patatje oorlog genoemd.

            http://vangoghfrites.nl/alles-over-onze-verse-patat_frites-patat-friet-patates-frites/mayonaise-of-fritessaus/

          patat joppie


          1. portie patat met joppiesaus, een gelige, koude saus met kerriesmaak

            Ik ben namelijk sinds gister weer te vinden op Hollandse bodem! Het huis was versierd met ballonetjes [...]. Als eerste heb ik een heerlijke patat joppie en een frikandel met weg gewerkt en het is super om weer terug te zijn!

            http://lisannekort.waarbenjij.nu/

          patat met


          1. ((vooral) in Nederland)
            een portie patat met mayonaise of frietsaus

            Synoniem: een frietje met; twee frietjes met; patatje met ((vooral) in Nederland)

            Twee kroketten uit de muur die De Muur heette, een patat met, salade in een zakje voor straks, blikje cola erbij.

            De vrouwenoppasser, Peter de Zwaan,

            'Maar je kunt ervan uitgaan dat Tanya over een paar dagen niets anders eet dan brood en als ze geluk heeft een patat met.'

            De vrouwenoppasser, Peter de Zwaan,

          patat oorlog


          1. ((vooral) in Nederland)
            portie patat met mayonaise, pindasaus en gesnipperde uitjes, of alleen met mayonaise en pindasaus, of met mayonaise, ketchup, currysaus, pindasaus en uitjes, of met mayonaise, pindasaus, currysaus en uitjes, maar zonder ketchup

            Synoniem: patat flip (soms)

            Patat oorlog: mayonaise met pindasaus (satésaus) en uitjes.

            http://www.goeievraag.nl/vraag/eten-drinken/verschil-tussen-patatje-oorlog-patatje.180313

          patat pinda


          1. portie patat met pindasaus

            Patat pinda normaal: € 02,50; Patat pinda groot: € 03,00.

            http://restaurantselekt.nl/snackbar.html

          patat speciaal


          1. portie patat met mayonaise, curry of ketchup en gesnipperde uitjes

            In Noord-Nederland is een patat speciaal meestal mayonaise met uitjes en tomatenketchup. In Zuid-Nederland is patat speciaal eigenlijk altijd met mayonaise, uitjes en Curry.

            http://www.goeievraag.nl/vraag/eten-drinken/overig/patat-friet-speciaal-overal-hetzelfde.160236

          Woordfamilie


          Als deel van een afleiding


          patat 3.0

          ((vooral) in België, informeel, (vooral) gesproken taal)

          eetbare knol van de aardappelplant, die gekookt, gebakken, gefrituurd of gepureerd wordt en gebruikt wordt als basisvoedingsmiddel in combinatie met andere groenten en vlees of vis; aardappel

          Semagram


          Een patat…

          is een knol; is een groente; is voedsel

              Algemene voorbeelden


              Er lag inderdaad een plasje bloed op de vloer. Maar dat verontrustte mij toen nog niet zo. De kelder lag vol met patatten, en ik dacht zoiets stoms als: 'Misschien verveelde hij zich en heeft hij patatten geschild en zich gesneden.'

              Polyneikes, Piet Arfeuille & Yolande Bertsch,

              "Dit is Sterke Peer, de Wezelse krachtpatser, die ooit tot ver buiten het dorp bekend was om zijn spierkracht. Nadat de paarden gefaald hadden, trok hij ooit helemaal alleen een kar met patatten, bieten of keien - ik weet het niet juist - door een modderig karrespoor."

              De Standaard,

              Papa koopt een ligstoel voor mama die ze beneden in de woonkamer plaatst zodat ze even kan rusten terwijl de patatten op het vuur staan of wij in de keuken de afwas doen.

              Alle verhalen, Kristien Hemmerechts,

              Gauw met een fikse zwaai de handdoek eruit en de pot terug op het vuur om de aardappelen op te bloemen. Het deksel terug op de pot maar zo dat de damp kan ontsnappen, anders slaat die tegen de aardappelen en maakt ze vochtig. 'Kinderen, ligt er een onderleggertje op tafel voor de patatten?' En hop, de pot staat op de tafel in de woonkamer.

              Alle verhalen, Kristien Hemmerechts,

              Combinatiemogelijkheden


              als object bij een werkwoord


              ((vooral) in België)
              • patatten jassen
              • patatten rooien
              • patatten schillen
              • patatten steken
              • de patatten afgieten
              • de patatten opzetten

              En we zijn van de klas en we drinken bier met emmertjes, terwijl die arme schachten aan 't patatten jassen zijn...!'

              Een lichtgevoelige jongen, Walter van den Broeck,

              Het leven, dat is nog wat anders dan appelen plukken en patatten rooien.

              Vliegen in een spinnenweb, Fernand Auwera,

              Gelukkig had ik in mijn jeugd bij mijn grootmoeder nog "patatten gestoken" en het zelfs met vreugde gedaan. Wij namen dus de twee beschikbare rieken en als broeders naast mekaar zetten Michel en ik zich aan het werk [...]. Ellen en Yolande kwamen de aardappelen rapen maar we beschikten slechts over enkele balen zodat het gros van de opbrengst voorzichtig, los uit emmers, in het karretje werd gegoten.

              De ark en de ratten, Erik Van Ruysbeek,

              Er lag inderdaad een plasje bloed op de vloer. Maar dat verontrustte mij toen nog niet zo. De kelder lag vol met patatten, en ik dacht zoiets stoms als: 'Misschien verveelde hij zich en heeft hij patatten geschild en zich gesneden.'

              Polyneikes, Piet Arfeuille & Yolande Bertsch,

              "Mama, kom naar beneden. Waarom kom je toch niet?" "Ik moet mijn patatten afgieten; ik kan toch mijn eten niet laten aanbranden!"

              http://www.dezwerfkat.be/vo12.htm

              Opeens hoorde ik een raar en toch vertrouwd dubbelgeluid. De sirene van Tnieffabriek en de stoomfluit van Toudfabriek die tegelijkertijd het einde van de vroege ochtend en het begin van de late middagshift uitgilden. Blazen, noemden we dat in de Cité. Het blaast twee uur! Heeft het al geblazen? Ik moet mijn patatten gaan opzetten want het gaat blazen!

              Een lichtgevoelige jongen, Walter van den Broeck,

              met adjectivisch voltooid deelwoord


              • geschilde patatten

              De geschilde patatten worden opnieuw gewogen. Wie het meest overhoudt, is de zuinigste schiller.

              http://www.molenmes.be/pers/nlrr01.htm,

              met substantief ervoor


              • een zak patatten

              Ik heb ooit nog een schilderij gekocht van De Saedeleer van mensen die dat gewisseld hadden voor een zak patatten.

              http://www.veto.student.kuleuven.ac.be/veto2226/josep.html

              Vaste verbindingen


              ga patatten planten!


              1. ((vooral) in België, informeel, weinig gebruikt, (vooral) gesproken taal)
                ga weg!; loop naar de maan!

                Synoniem: loop naar de maan!

                "Ga patatten planten, boerke!" vervolgde hij ziedend van woede. Hoewel hij zelf boer was geweest, en z'n grootvader nog steeds boer was, beschouwde Polo de boeren plots om een of andere geheimzinnige reden als een minderwaardige klasse. Polo had wel vaker last van vreemde hersenkronkels.

                http://users.telenet.be/bart.roosens/EPI_51tot55.htm

              het zout op zijn patatten niet verdienen


              1. ((vooral) in België)
                weinig verdienen

                Synoniem: het zout in de pap niet verdienen

                "Hewel, vriend, als dat alles is dat hij voor u moet doen, steek hem dan in 't klooster, daar moet hij niet eens het zout op zijn patatten verdienen, daar houdt hij zijn stand hoger op dan wij ongeletterde bosuilen dat ooit zullen kunnen en daar zullen de paters blij zijn zulk een element te hebben.''

                De Standaard,

              het zout op zijn patatten niet waard zijn


              1. niet veel waard zijn; niet veel presteren

                Synoniem: het zout in de pap niet waard zijn

                "Ik zie hem liever met slechte uilinnen lopen, schulden maken en op de lange duur mistrouwen met een verlepte hoer, dan dat ik de vader moet zijn van een castraat, die zijn stand niet kan ophouden en het zout op zijn patatten niet waard is."

                De Standaard,

              hete patat


              1. ((vooral) in België)
                patat die heet is

                Synoniem: hete aardappel

                Schil de aardappelen en kook ze gaar in water met een snuifje zout. Laat de stevige knollen nadien volledig afkoelen. (Zet die hete patatten niet meteen in de koelkast, want dat is niet zo’n energievriendelijke aanpak).

                http://www.een.be/programmas/dagelijkse-kost/recepten/konijnenbout-met-honing-tijmsaus-en-aardappelsalade

              2. netelig probleem waar men snel van af wil; heikele kwestie

                Synoniem: hete aardappel

                Terwijl we vaststellen dat ook in 2012 gevangenissen nog overvol zitten, er nog steeds slachtoffers worden gemaakt, justitie ook in België nog immer een hete patat is voor de overheid, etc. willen we jullie laten bijbenen met enkele markante feiten en activiteiten van onze vzw Within-Without-Walls van het voorbije jaar 2011.

                http://www.bliss-magazine.be/nl/pagina/236-375/nieuwsbrief-van-vzw-within-without-walls-in-2012.html

              als een hete patat


              1. ((vooral) in België)
                zo dat men het amper durft aan te raken

                Bij doelpunt nummer één behandelde doelman Drouguet het schot van de Luikenaar als een al te hete patat, zodat Severeyns simpel kon binnentikken.

                De Standaard,

              met een hete patat in de mond


              1. (Gezegd van iemands manier van praten)
                bekakt

                Synoniem: met een hete aardappel in de mond

                Waarom zou ik dit recht moeten zetten, ik ben er fier op dat ik een dialect heb, en dat ik niet moet spreken gelijk een Hollander met een hete patat in zijne mond.

                http://www.seniorennet.be/forum/viewtopic.php?t=166349&start=165&sid=ae508c3773027c526e66b1e10e8159aa

              in de patatten zitten


              1. ((vooral) in België, informeel, weinig gebruikt, (vooral) gesproken taal)
                in de problemen zitten

                Synoniem: in de penarie zitten; in de puree zitten

                Als ik wegga wil hij me nooit meer helpen zei hij, dus als ik mijn veulen naar een opfok doe, dan zit ik nadien wat in de patatten omdat ik niet goed weet waar ik dan terecht kan voor zijn training en zo.

                http://www.bokt.nl/forums/viewtopic.php?f=59&t=1701173&start=25

              patatten in de pel


              1. ((vooral) in België)
                ongeschilde, gekookte patatten; aardappelen in de schil

                Basis van de dis vormden 'de patatten'. Geschild of 'in de pel', stamppot, gefrituurd, gegrild, gehusseld en geraspt, gekookt, gebakken. Altijd weer patatten.

                Sterk water, Marijke Libert,

              tussen de soep en de patatten


              1. ((vooral) in België, informeel, (vooral) gesproken taal)
                even tussendoor; tussen twee bezigheden door

                Schrijf je brief niet tussen 'de soep en de patatten', zorg dat er geen ezelsoren zijn, koffievlekken.

                http://user.online.be/~cd01070/paperingrid.htm

                Ze vraagt werkelijk om een antwoord. Wil weten. En vaak genoeg weet ik het niet of is een mogelijk antwoord veel te lang en te omstandig om tussen de soep en de patatten in te passen.

                Werk, Josse De Pauw,

                Op de elfde juli van 1302 was een zekere Jean een nobele strijder geweest die in de modder van de Groeningebeek zijn degen in de ingewanden van de Franse paarden had gedreven, en, nog steeds in de woorden van de meester, Filips 'leger tussen de soep en de patatten in de puree had gedraaid.'

                Sluitertijd, Erwin Mortier,

              zijn patatten afgieten


              1. ((vooral) in België, informeel, (vooral) gesproken taal)
                (Gezegd van mannen)
                plassen

                Synoniem: plassen; urineren; wateren

                Synoniem: piesen; pissen; zijn water lozen (informeel)

                Synoniem: zeiken (zeer informeel)

                Wie beweerde ook weer dat mannen geen twee dingen tegelijk kunnen? In vier metrostations in Tokio kunnen ze voortaan een videospelletje spelen terwijl ze 'hun patatten afgieten'. Gamesfabrikant Sega heeft de urinoirs namelijk uitgerust met sensoren en een schermpje. De 'Toylet' bevat vier games: 'Manneken Pis' meet hoeveel je precies plast, terwijl 'Graffiti Eraser' de 'speler' uitdaagt met een krachtige straal graffiti van een muur te spuiten.

                http://www.hln.be/hln/nl/4126/Games/article/detail/1206120/2011/01/10/Bizarre-urinoirgames-in-Japanse-metro.dhtml

              zo zat als een patat


              1. ((vooral) in België, informeel, (vooral) gesproken taal)
                zeer zat; stomdronken

                Synoniem: apelazarus; ladderzat; stomdronken; straalbezopen

                De politie heeft woensdagnacht in Wouw een 51-jarige Belg aangehouden voor het rijden onder invloed. De man verklaarde 'zo zat te zijn als een patat'. De politie nam zijn rijbewijs in.

                http://www.omroepbrabant.nl/?news/174850842/Belgische+automobilist+zat+als+een+patat+achter+het+stuur+in+Wouw.aspx

              zoete patat


              1. eetbare, langwerpige knol van het gelijknamige gewas die een enigszins zoete en kruidige smaak heeft en o.a. gekookt wordt verwerkt als bijgerecht in onder meer de Antilliaanse keuken; zoete aardappel; bataat

                Synoniem: zoete aardappel; bataat

                Aardvruchten als cassave en zoete patat nemen in de Surinaamse keuken een belangrijke plaats in; deze verse producten zijn dan ook bij elke Surinaamse winkel verkrijgbaar.

                http://www.surinaamseten.nl/showrec.php?IDREC=51

              Woordfamilie


              Als deel van een afleiding


              Als rechterlid in samenstellingen en samenkoppelingen


              Als linkerlid in samenstellingen en samenkoppelingen


              • patatmes
              • patatneus
              • patattenboer
              • patattenemmer
              • patattenkelder
              • patattenland
              • patattenmes
              • patattenmesje
              • patattenpot
              • patattenveld
              • patattenvoorraad
              • patattenzak

              patat 4.0

              ((vooral) in België, informeel, (vooral) gesproken taal)

              pats!; klets!; boem!
              Als aanduiding van een doffe klap, maar ook om aan te geven dat iets plotseling gebeurt.

              Algemene voorbeelden


              Karin krijgt nóg een paar meppen en laat zich languit op de grond vallen. "Au!" schreeuwt Karel. "Hou jij je maar kalm!" gilt Gerda. En de kleine: "Waarom?" Patat. Een klop op zijn reeds gebogen hoofd.

              Gras, Clem Schouwenaars,

              Vaste verbindingen


              boem patat; bonk patat


              1. Vormvariant: boenk patat

                zomaar ineens; onverwachts

                Het sterven was acuut geweest, boem patat.

                Sterk water, Marijke Libert,

                Zo wil ik gaan, van: ik zet mij neer en boem patat, gedaan.

                Sterk water, Marijke Libert,

                Kort voordien was hij met zijn zatte botten vlak voor zijn eigen huis in de goot gereden, en had toen, tot groot jolijt van het jonge volkje, wel een kwartier lang tegen zijn verwrongen fiets staan schoppen. En dat werd hem twee weken lang door Erik ingepeperd met poëmen als: Boenk! Patat! Abbeloos valt op zijn gat want hij is weer zat.

                Verdwaalde post, Walter van den Broeck,

              patat 5.0

              ((vooral) in België, informeel, (vooral) gesproken taal)

              mep; klap; slag; oorveeg

              Semagram


              Een patat…

              is een klap

                  Algemene voorbeelden


                  MIEKE: Geeft hem maar ne goeie stamp! (PATRICK komt efkes aan haar. Krijgt hij daar nu toch een patat. Af). MIEKE: Goed!

                  Sierens & Co, Arne Sierens,

                  Vaste verbindingen


                  er een patat op geven


                  1. ((vooral) in België, informeel, (vooral) gesproken taal)
                    een extra inspanning doen voor iets; een extra prestatie leveren; er stevig in vliegen

                    Synoniem: er een lap op geven ((vooral) in België)

                    De Antwerpenaar heeft een duidelijke kijk op het spektakel van volgende zondag. 'Ik zie het opnieuw gebeuren in de laatste twee, misschien drie ronden. Tot dan kan het peloton worden uitgedund. De laatste keer Cauberg gaat Gilbert er een patat op geven. Hij of Rodriguez, die andere specialist. Alle registers open en op de top zien wat ze hebben aangericht.'

                    http://www.nieuwsblad.be/sportwereld/cnt/DMF20120919_00302575

                  patat 6.0

                  ((vooral) in België, informeel, (vooral) gesproken taal)

                  zware klap in figuurlijke zin; moeilijk te verwerken ervaring of tegenslag

                  Betekenisbetrekking


                  metafoor
                  Betrokken betekenissen6.0 : 7.0

                  Combinatiemogelijkheden


                  met adjectief ervoor


                  • serieuze patatten krijgen

                  Mensen met variabele leningen zullen serieuze patatten krijgen en de bouw zal zo goed als stilvallen.

                  http://forum.politics.be/showthread.php?p=5819932

                  Het is logisch dat ik als adjunct veel dichter bij de spelers stond dan Van Himst. Als hoofdcoach zal ook ik wellicht iets meer afstand moeten nemen, maar de relatie met de spelers lijkt me geen probleem. Paul heeft serieuze patatten gekregen in al die disputen met spelers, maar zulke toestanden verdwijnen automatisch als de resultaten meevallen.

                  De Standaard,