trui

1.0: kledingstuk

trui 1.0
kledingstuk dat het bovenlichaam bedekt, meestal van wol gebreid maar ook wel gemaakt van katoen of een synthetische stof, en doorgaans met lange mouwen
Woordsoort
Type: substantief
Naamtype: soortnaam
Geslacht: mannelijk of vrouwelijk
Lidwoord: de
Betekenisklasse: zaaknaam
Spelling en flexie
Vormen
Enkelvoud: trui (trui)
Meervoud: truien (trui.en)
Verkleiningsvorm: truitje (trui.tje)
Woordrelaties
Hyperoniem: kledingstuk
Semagram

Een trui...

is een kledingstuk

bestaat uit een voorpand, een achterpand, mouwen en heeft ook wel een boord, kraag, col of rits

is meestal gemaakt van schapenwol, maar ook wel van katoen of een synthetische stof

dient om het bovenlichaam te bedekken en warm te houden

wordt vaak gebreid

Combinatiemogelijkheden

 
Combinatiemogelijkheden als object bij een werkwoord
een trui dragen; een trui aanhebben; een trui aantrekken; een trui uittrekken; een trui breien; een trui wassen
Voorbeelden
Irene droeg een witte trui en een witte broek, die grijs leken in het herfstlicht.

- Mensen met een hobby, Brederode, Désanne van, 2001

Je trekt een trui aan en gaat aan tafel in een gidsje over San Remo zitten lezen dat je gisteravond in de hotelwinkel hebt aangeschaft.

- Verbroken zwijgen, Bernlef, J., 2001

Nadat hij z'n kunstagentschap eraan had moeten geven omdat Mastenbroek hem op een keer bijna de kop had ingeslagen, was hij beginnen schrijven voor een damesblad, met name over zelf een mieterse trui breien en met het gezin een dagje uit naar Bobbejaanland.

- Uitgeverij Guggenheimer, Brusselmans, Herman, 1999

 
Combinatiemogelijkheden met substantief ervoor
een stapel truien
Voorbeeld
Kun jij me die stapel truien even aangeven?

- Mensen met een hobby, Brederode, Désanne van, 2001

 
Combinatiemogelijkheden in voorzetselgroep
in een trui; in zijn trui; onder haar trui; onder zijn trui; de boord van een trui; de col van een trui; de hals van een trui; de mouw van een trui; de mouwen van een trui; zonder trui
Voorbeelden
Hij zag weer voor zich hoe ze zijn hut verlaten had: op haar tenen. Als een ballerina die voldaan vaststelt dat alle inspanningen geleverd zijn en het doek voor de laatste maal valt, waarna ze alleen nog de schmink van haar gezicht hoefde te vegen en in een trui en een slobberige joggingbroek hoefde te schieten.

- Voel maar, Brokken, Jan, 2001

Mevrouw Chantal had waarschijnlijk naar hem uitgekeken, want ze stond buiten met haar hazewinden; en toen ze hem zo zonder trui en met een belabberd gezicht zag opdagen, moest ze steun zoeken tegen de deurstijl van de veranda.

- Requiem voor de geitenmelker, Hannelore, Robin, 1980

 
Combinatiemogelijkheden met voorzetselgroep
Voorzetsel: van
een trui van wol; een trui van acryl; een trui van fluweel; een trui van badstof; een trui met korte mouwen; een trui met lange mouwen; een trui met een V-hals; een trui met rolkraag; een trui met een col; een trui met een kraag
Voorbeelden
Een trui van acryl, ondergoed van onecht kant, met de nadruk op onecht, alsof kant een stof was en niet een patroon.

- Kriblijn, Pol, Barber van de, 2001

Bob heeft een gelooide zeeliedenkop ontwikkeld en draagt matrozenkleding: een trui van ongebleekte wol met brede kabels, een marineblauwe broek en bootschoenen.

- Het meesterstuk, Enquist, Anna, 1999

De grijze trui met rolkraag die de man bij de overval had aangetrokken, lag op de achterbank.

- De Standaard, 1996

Ze droeg een zwarte rok die tot op haar knieën viel, een donkergroene wollen trui met v-hals, een donkergrijs nylon sportjack en sportschoenen.

- God’s gym, Winter, Leon de, 2002

↓ meer voorbeelden

 
Combinatiemogelijkheden met adjectivisch voltooid deelwoord
een gebreide trui; een zelfgebreide trui
Voorbeelden
Thomas heeft vaak 'baggy' kleding aan: een wijde broek, sportieve schoenen, een gebreide trui of shirt met lange mouwen.

- www.miramedia.nl/media/files/Beeldritsen_soap.doc, februari 2003

Zomer en winter liet ze hem in een vaalrode zelfgebreide trui rondlopen, die intussen te klein was geworden.

- Engelen van het duister, Siebelink, Jan, 2001

 
Combinatiemogelijkheden met adjectivisch tegenwoordig deelwoord
een ruimvallende trui; een ruimzittende trui
Voorbeelden
Gelukkig ging ze deze keer niet zo uitdagend gekleed. Een blauwe spijkerbroek en een grijze ruimvallende trui.

- Verbroken zwijgen, Bernlef, J., 2001

De waarzegster droeg een spijkerbroek en een ruimzittende trui.

- Pandora, Aspe, Pieter, 2003

 
Combinatiemogelijkheden met adjectief ervoor
een katoenen trui; een mohairen trui; een wollen trui; een blauwe trui; een gele trui; een grijze trui; een groene trui; een oranje trui; een paarse trui; een rode trui; een tricolore trui; een witte trui; een zwarte trui; een dikke trui; een dunne trui; een gestreepte trui; een wijde trui; een krappe trui; een strakke trui; een warme trui; een lekkere trui; een sportieve trui; een donkere trui; een nieuwe trui; een oude trui; een lange trui; een korte trui; een mouwloze trui
Voorbeelden
We zijn meteen omringd door jongens die zwavelgele brokken zwavel te koop aanbieden. Ze hebben wollen truien aan en één heeft zelfs een ijsmuts op zijn pientere kop.

- De kus, Wolkers, Jan, 1980

'Wat denk je over mij?' Hij haalde dieper adem dan zijn spieren prettig vonden. 'Dat je niet elke dag een strakkere trui aan moet trekken.' 'Dat heet een sweater,' zei ze, terwijl ze rechtop ging zitten.

- De vrouwenoppasser, Zwaan, Peter de, 2001

Een vrouw met dikke brillenglazen en een ketting van barnsteen over haar bruine mohairen trui wilde weten wat hij precies bij de politie gedaan had en waarom hij daar was weggegaan.

- Verbroken zwijgen, Bernlef, J., 2001

Wanneer je bij zo iemand thuis op bezoek komt, vernikkel je van de kou en de kachel wordt niet hoger gezet. Had jij ook maar zo'n lekkere trui moeten aantrekken.

- Rupert, een bekentenis, Pfeijffer, Ilja Leonard, 2002

↓ meer voorbeelden

Vaste verbindingen
Noorse trui
oorspronkelijk in Noorwegen gemaakte, dikke, wollen trui met traditionele Noorse motieven
Voorbeelden
Ze trotseren de wisselende weersomstandigheden of ze in de kracht van hun leven zijn. Zij gehuld in een bontmantel met bijpassende muts. Hij in een lang blauw regenjack met daaronder een groene jagersjas, een Noorse trui en een spijkerblouse.

- NRC, 1994

Daar nam ik de reistas die ik ooit gewonnen had met een tombola van Amnesty International en ik vulde ze weloverwogen met allerlei soorten kleren: onderbroeken, T-shirts, jeansbroeken, sokken, een Noorse trui, een paar hemden, te veel om op te noemen.

- De droogte, Brusselmans, Herman, 2003
Woordfamilie
Afleidingen: truitje
Samenstellingen met trefwoord als rechterlid: coltrui; fleecetrui; ijstrui; kabeltrui; kindertrui; lievelingstrui; Lonsdaletrui; naveltrui; rolkraagtrui; schilderstrui; schipperstrui; slobbertrui; streepjestrui; vissentrui; vrijetijdstrui; werktrui; wintertrui; zeemanstrui; zomertrui

1.1: tricot van wielrenners

trui 1.1 (wielersport [rensport])
door wielrenners gedragen, nauwsluitend tricot, dat meestal van kunststof vervaardigd is, korte mouwen heeft en voorzien is van een rits
Zo genoemd omdat wielrenners vroeger een wollen trui droegen. In verbindingen met een kleurnaam ter aanduiding van een dergelijk kledingstuk dat uitgereikt wordt aan de leider van een klassement in een meerdaagse wielerwedstrijd.
Woordsoort
Type: substantief
Naamtype: soortnaam
Geslacht: mannelijk of vrouwelijk
Lidwoord: de
Betekenisklasse: zaaknaam
Spelling en flexie
Vormen
Enkelvoud: trui (trui)
Meervoud: truien (trui.en)
Verkleiningsvorm: truitje (trui.tje)
Woordrelaties
Synoniem: tricot; wielertrui; wielrentrui
Betekenisbetrekking
Algemeen: specialisering
Betrokken betekenissen: 1.0 : 1.1
Algemene Voorbeelden
Uniek is wel dat met dit jongerenteam 8 verschillende sponsors die aktief zijn in het beroepswielrennen hun financiële, materiële en inhoudelijke medewerking verlenen. Een blik op de trui leert ons hierover dat volgende profteam sponsors geïnteresseerd zijn in ons Junioren-project en ons het nodige vertrouwen schenken.

- http://www.vosschemie.be/ned/sponsoring_cycloprom3.asp, 2004

Combinatiemogelijkheden

 
Combinatiemogelijkheden met voorzetselgroep
Voorzetsel: van
de trui van de Tour; de trui van de leider (in een klassement); de trui van de wereldkampioen
Voorbeeld
De Internationale Wielrenunie (UCI) heeft Museeuw verbod opgelegd om in Milaan-Sanremo zijn trui van wereldkampioen te dragen. Als laureaat van de Wereldbeker van vorig jaar moet hij, op straf van een zware boete, die trui dragen. "Indien ze, zoals dat vorig jaar een paar keer gebeurde, geen gepast model ter beschikking stellen, rijdt hij in de regenboogtrui", zei een misnoegde ploegleider Lefevere.

- De Standaard, 22 maart 1997

Vaste verbindingen
de gele trui
geel tricot dat in de ronde van Frankrijk (Tour de France) gedragen wordt door de (tussentijdse) leider van het algemeen klassement
Voorbeelden
De eerste gele trui werd in 1919 uitgereikt aan Eugene Christophe. De kleur geel van de gele trui is zo gekozen, omdat de sponsor van de Tour de krant L'Auto werd gedrukt op geel papier.

- http://www.wielersportinfo.nl/tourdefrance.htm

Lance Armstrong blijft uiteraard leider en kreeg een nieuwe gele trui uit de handen van een andere "Terminator", Arnold Schwarzenegger.

- http://www.sportupdate.be/wielrennen/tour.htm, 2003
de gouden trui
goudkleurig tricot dat in de ronde van Spanje (de Vuelta) gedragen wordt door de (tussentijdse) leider van het algemeen klassement
In 2009 maakte de leiding van de ronde van Spanje bekend dat met ingang van 2010 de gouden trui vervangen zal worden door de rode trui.
Voorbeeld
De Spanjaard Angel Casero, elfde op bijna drie minuten, nam de leiding in het algemeen klassement over van zijn landgenoot Santos Gonzales, die slechts één dag de gouden trui mocht dragen en ruim zes minuten na de winnaar binnenkwam.

- De Telegraaf, 6 september 2000
de groene trui
a.
groen tricot dat in de ronde van Frankrijk (Tour de France) gedragen wordt door de (tussentijdse) leider van het puntenklassement
Voorbeeld
De gele trui kwam niet in gevaar en blijft in bezit van Lance Armstrong. De strijd om de groene trui was er ook nog, en dus werd er gesprint voor de punten. Baden Cooke werd perfect gelanceerd en was net iets te snel voor Robbie McEwen.

- http://www.sportupdate.be/wielrennen/tour.htm, 2003
b.
groen tricot dat in de ronde van Ialië (Giro d'Italia) gedragen wordt door de (tussentijdse) leider van het bergklassement
Voorbeeld
Het bergklassement in de Ronde van Italië is een nevenklassement waarbij de renners punten krijgen bij de doorkomst op een aantal bergtoppen. Het klassement werd in de Giro van 1933 geïntroduceerd. De leider in het bergklassement draagt een groene trui.

- http://nl.wikipedia.org/wiki/Bergklassement_Ronde_van_Itali%C3%AB, 30 mei 2010
de oranje trui
oranje tricot dat in een Nederlandse meerdaagse wielerwedstrijd, zoals voorheen de Profronde van Nederland en nu Olympia's Tour en de Holland Ladies Tour, gedragen wordt door de (tussentijdse) leider van het algemeen klassement
Voorbeeld
De Italiaan Luca Scinto nam de leiding in het algemeen klassement. Hij nam de oranje trui over van de Rus Dmitri Konisjev, die vanochtend wegens maagklachten niet van start ging.

- NRC, 17 augustus 2007
de paarse trui
paars tricot dat in de ronde van Italië (de Giro) gedragen wordt door de (tussentijdse) leider van het puntenklassement
In gebruik van 1970 tot en met 2009. Sinds 2010 vervangen door de rode trui.
Voorbeeld
Met ingang van dit jaar zal de leider in het puntenklassement in de Giro d'Italia geen paarse trui (cyclaam, om precies te zijn) meer dragen. De organisatie heeft besloten om de kleur van het tricot te veranderen in rood. Aangezien de bergtrui groen blijft en de jongerentrui wit, vormen de drie leiderstricots van de nevenklassementen nu samen de Italiaanse vlag.

- http://www.wielerflits.nl/nieuws/7659/paarse-trui-verdwijnt-uit-de-giro.html, 16 januari 2010
de rode trui
a.
rood tricot dat in de ronde van Spanje (de Vuelta) gedragen wordt door de (tussentijdse) leider van het algemeen klassement
Met ingang van 2010 de opvolger van de gouden trui.
Voorbeeld
Igor Anton heeft met een zeer fraai staaltje machtsvertoon de rode trui heroverd in de Ronde van Spanje. De Spanjaard won de etappe naar Andorra en liet halverwege de slotklim Joaquin Rodriguez achter.

- http://www.wielerupdate.nl/wielernieuws/15744/igor-anton-pakt-rode-trui-terug-in-andorra/, 8 september 2010
b.
rood tricot dat in de ronde van Italië (de Giro) gedragen wordt door de (tussentijdse) leider van het puntenklassement
Ingevoerd met ingang van het jaar 2010.
Voorbeeld
Graeme Brown greep maandag in Middelburg naast de dagzege in de Giro d'Italia. [...] Als doekje voor het bloeden mag Brown in de volgende etappe van start in de rode trui van het puntenklassement.

- http://www.wielerupdate.nl/wielernieuws/14521/brown-krijgt-rode-trui-na-tweede-plaats/, 10 mei 2010
c.
rood tricot dat in de ronde van Frankrijk (de Tour de France) gedragen werd door de (tussentijdse) leider van het tussensprintklassement
In gebruik van 1983 tot 1989.
Voorbeeld
In het verleden zijn er nog verscheidene andere klassementen opgemaakt die inmiddels zijn afgeschaft. Voorbeelden zijn de Rode trui voor de tussensprints en de Lapjestrui voor het combinatieklassement. [...] De rode trui is slechts van korte duur geweest in de Tour. Van 1983 tot 1989 is deze trui onderdeel geweest van de Tour.

- http://users.telenet.be/boeske_dodgeviper/pagina's/le_tour_de_france.htm

de roze trui
roze tricot dat in de ronde van Italië (Giro d'Italia) gedragen wordt door de (tussentijdse) leider van het algemeen klassement
Voorbeeld
De Italiaan die met Olano en Berzin had moeten wedijveren om de roze trui is er, helaas voor de spankracht, niet bij. Pantani, die twee jaar geleden de Giro op zijn kop zette en tweede finishte, revalideert van een gecompliceerde breuk van scheen- en kuitbeen na een val.

- De Standaard, 18 mei 1996
de witte trui
wit tricot dat in de ronde van Frankrijk (Tour de France) en in de ronde van Italië (Giro d'Italia) gedragen wordt door de (tussentijdse) leider van het jongerenklassement
Voorbeelden
Ondanks de winst van Armstrong in de Franse rondrit is er een kentering gaande in het peloton. Er staat een jongere garde klaar om het vaandel over te nemen van de oude hap. Ivan Basso was de derde man in de Tour en bevestigde daarmee zijn witte trui van een aantal seizoenen geleden.

- http://www.profrondealmelo.nl/prog.htm, 2004

Seeldraeyers is niet van plan om in de Giro op de knieën te gaan, maar erna wel. "Deze witte trui draag ik op aan mijn vriendin en toekomstige vrouw Ellen", zegt de 22-jarige Seeldraeyers. "Na de Giro vraag ik haar ten huwelijk."

- http://www.dewielersite.net/db2/wielersite/txtzfiche.php?berid=3870, 26 mei 2009
de zwarte trui
zwart tricot dat in de ronde van België gedragen wordt door de (tussentijdse) leider van het algemeen klassement
Voorbeeld
Woensdag start de Ronde van België [...]. Het organiserend comité voorziet drie leiderstruien. De zwarte trui wordt gedragen door de leider in het algemeen klassement, de gele trui is voor de leider in de puntenstand en de rode trui voor de leider in de stand om de rushes.

- Het Belang van Limburg, 17 mei 2004
de nationale trui
trui die gedragen wordt door de winnaar van een nationaal kampioenschap wielrennen
Synoniem: kampioenstrui
Voorbeeld
Johan Museeuw blij met eerste overwinning in Wallonië en tweede nationale trui.

- De Standaard, 24 juni 1996
de (gele enz.) trui dragen
eerste zijn in een klassement van een meerdaagse wielerwedstrijd
Voorbeeld
Hinault gaf in de Tour 1980 op terwijl hij de gele trui droeg.

- 43 Wielerverhalen, Krabbé, Tim, 1984
de (gele enz.) trui pakken
de eerste plaats in een klassement van een meerdaagse wielerwedstrijd veroveren
Voorbeeld
De lastige aankomst in Athene was niet op de maat gesneden van zuivere spurters als Cipollini. Als geroutineerd zesdaagserenner, drijvend op souplesse, was Martinello evenmin uitverkoren kandidaat-winnaar in dergelijke machtsspurt voor types als Fondriest en Baldato [...]. "Het is eigenlijk niet normaal dat ik de roze trui pak. Zoals alle Italianen piekte ik naar de Giro en drijf ik op een uitstekende conditie, dat wel. Deze zege belet niet dat ik morgen weer gewoon helper ben."

- De Standaard, 20 mei 2006
de (gele enz.) trui veroveren
eerste worden in een klassement van een meerdaagse wielerwedstrijd
Voorbeeld
In 1978 werd de Belg Pollentier uit de Tour (die hij ging winnen, hij had net de gele trui veroverd) verbannen wegens fraude bij een dopingcontrole.

- 43 Wielerverhalen, Krabbé, Tim, 1984
de (gele) trui verliezen (aan iemand)
Vormvariant: zijn (gele enz.) trui verliezen (aan iemand)
de eerste plaats van een klassement in een meerdaagse wielerwedstrijd moeten afstaan (aan iemand)
Voorbeeld
Voeckler wil in het geel Alpe d'Huez op [...]. Dekselse 'Thomas' heeft zich [...] voorgenomen zich nog een keer in het geel vast te bijten om zodoende zijn laatste droom te verwezenlijken: morgen als laatste in 'le maillot jaune' Alpe d'Huez oprijden. "Om daar dan op grootse wijze zijn trui te verliezen aan Armstrong," zegt ploegleider Jean-Rene Bernaudeau.

- Rotterdams Dagblad, 20 juli 2004
iemand uit de (gele) trui rijden
iemand verdringen van de eerste plaats van een klassement in een meerdaagse wielerwedstrijd
Voorbeeld
Wie denkt dat Thomas Voeckler zich vandaag simpeltjes uit de gele trui laat rijden, kan vandaag, als de Tour na een rustdag vervolgd wordt met de eerste Alpenetappe, nog raar opkijken.

- Rotterdams Dagblad, 20 juli 2004
zijn trui verdedigen
de eerste plaats van een klassement in een meerdaagse wielerwedstrijd of een reeks eendaagse wedstrijden verdedigen
Voorbeeld
"Ik verdedig uiteraard mijn trui", zegt Johan Museeuw als hem om zijn intenties voor de komende WB-wedstrijden wordt gevraagd.

- De Standaard, 1996
Woordfamilie
Samenstellingen met trefwoord als rechterlid: bolletjestrui; combinatietrui; kampioenentrui; kampioenstrui; koerstrui; lapjestrui; leiderstrui; puntentrui; regenboogtrui; wielertrui; wielrentrui

1.2: shirt van andere sportlieden

trui 1.2 ((vooral) in België)
shirt dat door andere sportlieden dan wielrenners gedragen wordt
Woordsoort
Type: substantief
Naamtype: soortnaam
Geslacht: mannelijk of vrouwelijk
Lidwoord: de
Betekenisklasse: zaaknaam
Spelling en flexie
Vormen
Enkelvoud: trui (trui)
Meervoud: truien (trui.en)
Verkleiningsvorm: truitje (trui.tje)
Woordrelaties
Synoniem: shirt; sportshirt
Betekenisbetrekking
Algemeen: generalisering
Betrokken betekenissen: 1.1 : 1.2
Algemene Voorbeelden
Ploegkapitein: herkenbaar door een bandje van minimum 8 cm bij minimum 1 cm, dat van een andere kleur moet zijn dan de trui en aangebracht onder het borstnummer (geen tape).

- http://www.volleyvvb.be/, 2003

Vaste verbindingen
de nationale trui
(In de citaten in toepassing op het shirt van nationale voetbalelftallen.)
shirt dat door een nationaal sportteam gedragen wordt
Voorbeelden
Daar wacht Roemenië in Groep B van de eindronde van het EK '96 een behoorlijk moeilijk programma met tegenstanders als topfavoriet Frankrijk, Spanje en Bulgarije. "Maar in nationale trui kunnen we allemaal wat meer", heeft de ex-speler van Cercle Brugge er goede moed op dat de revelatie en kwartfinalist van het WK' 94 in Amerika ook in Engeland kan schitteren.

- De Standaard, 4 juni 1996

"Ik heb steeds een achterdeur opengehouden", aldus Effenberg in een vraaggesprek met "Bild am Sonntag". "Maar nu zeg ik tegen bondscoach Berti Vogts definitief nee. Ik zal nooit meer de nationale trui aantrekken."

- De Standaard, 26 december 1995
Woordfamilie
Afleidingen: truitje
Samenstellingen met trefwoord als rechterlid: clubtrui; keeperstrui; polotrui; sporttrui; tennistrui

(einde artikel)