wijl


A - Als zelfstandig naamwoord

wijl 1.0

(poëtisch/literair, archaïsch. In de verbinding bij tijd en wijle nog gangbaar zowel in Nederland als Vlaanderen; buiten dit verband als zelfstandig woord nog slechts incidenteel aangetroffen in Vlaanderen)

tijdsruimte van een onbepaalde, vooral korte of vrij korte duur, louter gezien als een opeenvolging van een aantal tijdseenheden; min of meer korte, niet strikt begrensde periode; poos

Semagram


Een wijl…

is een tijdsruimte; is een tijd

  • [Duur] is min of meer kort
  • [Tijd] begint en eindigt op tijdstippen die algemeen of vaag worden gehouden, in tegenstelling tot tijdsruimtes die gepland zijn of waarvan begin en einde in principe specifiek situeerbaar zijn

    Combinatiemogelijkheden


    met adjectief ervoor


    • een korte wijl

    In de jongste lente was zij, een korte wijl, zeer gelukkig.

    De Standaard,

    met voorzetselgroep


    • een wijl na

    Eerder had D'Hondt al een schot van Vidovic moeten redden. De Serviër bleek op rechts een bestendig gevaar voor Aalst. Een wijl na de gelijkmaker schotelde hij Mbo nummer twee voor de voeten, die zijn zesde treffer van het seizoen afdrukte.

    De Standaard,

    in voorzetselgroep


    • voor een wijl

    Zo moet je je regelmatig voor een wijl kunnen terugtrekken uit de armoedige kwaliteit van het leven dat je omringt in een door jezelf geschapen geborgenheid.

    Verzameld proza, Joti T'Hooft,

    Vaste verbindingen


    bij tijd en wijle


    1. van tijd tot tijd; zo nu en dan; af en toe; bij tussenpozen; soms

      Synoniem: soms; op tijd en stond; van tijd tot tijd

      De emoties liepen bij tijd en wijle hoog op tijdens het 'Debat in de stad' dat de Amsterdamse afdeling van D66 gisteren organiseerde over de vraag of de winkelsluitingstijden moeten worden verruimd.

      NRC,

      De afgelopen dagen beukten er bij tijd en wijle golven van wel acht meter hoogte tegen het hijsponton.

      De Telegraaf,

      Het is een leesboek in de goede zin des woords: meeslepend, goed geschreven, bij tijd en wijle adembenemend.

      NRC,

      Het was bij tijd en wijle zo druk dat de laatst gearriveerden voor de receptie bijna op straat moesten staan.

      Meppeler Courant,

    Woordfamilie


    Als deel van een afleiding


    • wijltje

    B - Als voegwoord

    wijl 1.0

    ((vooral) in België, poëtisch/literair, archaïsch)

    omdat; doordat; aangezien; vermits
    Ter uitdrukking van een oorzakelijk of redengevend verband, waarbij de zin ingeleid door wijl verklaart of bevestigt wat in de hoofdzin staat.

    Algemene voorbeelden


    Ik kan me persoonlijk levendig voorstellen, dat Lemmens in de grond, dikwijls de stilte van zijn geboortedorp zal verkozen hebben boven het succes van zijn orgelconcerten. Weinige mensen begrijpen hoe zwaar het concertleven is, wijl zij alleen blijven stilstaan bij het uiterlijk succes en loftuitende persartikelen. Het is echter eerder een harde roeping en een zware plicht, die men op zich neemt, en die steeds hogere geestelijke en lichamelijke eisen stellen.

    http://www.svm.be/cgi-bin/dadamail/mail.cgi?flavor=archive=20040405032529=maand,

    In die dagen zocht ik al maar naar een kamer, 'k had al veel gewogen en gewikt [...]. En wijl zwijgend kijken toch niet baat en wijl ik graag in stille dingen mij verdiep, tikte ik toen van buiten even op de ruiten, maar vergeefs - hoewel het geitje blaatte, en de koekoek riep. Ja, mijn ontevreden tikken mocht niet baten, 't maakte zelfs de stilte dubbel diep.

    Ik herinner mij, A. Roland Holst,

    In een mengeling van alchemie, Hegeliaanse filosofie en zen-boeddhisme werkt Van Doesburg een synthetische visie uit die hierop neerkomt: 'Het leven is een agglomeraat van tegengestelde werkingen, die wijl ze alle dezelfde snelheid en dezelfde intensiteit ontwikkelen, in eeuwigdurend evenwicht zijn.'

    Paul van Ostaijens 'dynamiese' en Theo van Doesburgs 'dynamo-elektrische' esthetica; Belle en het beest; De Brakke Hond 15, Frank Hellemans,

    Wijl in woede was gepakt (één volgeladen 2 peekaa volstond om mijn spullen weg te brengen: alles had ik aan vrienden gegeven in een bui van 't begin der idylle), en de nodige twist was geleverd over wat aan wie toebehoorde, vroeg Jenne me al voorzichtig of hij misschien met inrichten kon helpen.

    Het blije lijden, Alex Rosseels,

    wijl 2.0

    ((vooral) in België, poëtisch/literair, archaïsch)

    binnen de tijd dat; terwijl
    Ter uitdrukking dat wat de hoofdzin vermeldt, plaatsvindt binnen de tijdgrenzen van hetgeen in de bijzin wordt gezegd.

    Algemene voorbeelden


    Ik zit liever binnen bij een open raam. Dat voelt meer zomers aan en binnenskamers is het, op een hete dag als deze, vaak koeler dan buiten. Ik zit niet graag te zweten wijl ik eet.

    Werk, Josse de Pauw,

    En de avond verraste hen dikwijls, wijl ze daar zo stonden, tijdens een laat kroegbezoek, aan het Scheldewater.

    Leven op het lemmet, Renee Van Hekken,

    Ze was een nomade, een vreemdelinge in zijn atelier. Doolde er uren in rond, wijl hij verf aanmaakte, kleuren mengde om die speciale, diepbruine tonen te verkrijgen waarin hij haar schilderde.

    Leven op het lemmet, Renee Van Hekken,

    wijl 3.0

    ((vooral) in België, poëtisch/literair, archaïsch)

    terwijl daarentegen
    Ter uitdrukking van een tegenstelling tussen wat de hoofdzin en de bijzin noemen.

    Algemene voorbeelden


    Het negatieve punt aan al deze antihistaminica is dat ze alleen de slechte werking van histamine beletten wijl de andere mediatoren die bij allergie ook vrij gezet worden hun nefaste werking kunnen voortzetten.

    http://users.pandora.be/zeldzame.ziekten/List.a/Aller(1).htm

    In het begin van de opleiding wordt ervoor gezorgd dat, via een aantal inleidende algemene vakken, de juristen een aanvullende vorming gegeven wordt in sociale wetenschappen, wijl aan de economisten en sociologen een aantal inleidende rechtsvergelijkende vakken worden geboden.

    http://aivwww.rug.ac.be/Studentenadministratie/Studiegids/2001/NL/INDEX.HTM

    Tussen nationalisme en liberalisme is geen enkele overeenkomst mogelijk. Het nationalisme stelt immers de natie centraal, wijl het liberalisme het individu centraal stelt [...]. Om het plaatje helemaal rond te maken wordt het nationalisme uiteraard gekoppeld aan het nazisme en het racisme. DV zou toch moeten weten dat in de 19° eeuw tal van nationale emancipatiebewegingen [...] ook liberaal van aard waren en streefden naar een eigen liberaal-democratische onafhankelijke staat waarin samen met de individuele bevrijding ook een einde werd gesteld aan de collectieve culturele onderdrukking.

    http://www.ping.be/novacivitas/dirkverhofstadt.html,

    Precies daarin vonden Conny en ik gelijkgestemden in elkaar, en onbegrepenen ook. De gelijkenis hield op waar ik maar steeds zakkerig toegaf, wijl zij alsmaar harder door ging drammen.

    Het blije lijden, Alex Rosseels,