zondag

1.0: zevende dag van de week

zondag 1.0
zevende dag van de week
Woordsoort
Type: substantief
Naamtype: soortnaam
Geslacht: mannelijk
Lidwoord: de
Betekenisklasse: abstractum
Spelling en flexie
Vormen
Enkelvoud: zondag (zon.dag)
Meervoud: zondagen (zon.da.gen)
Afkorting: zo
Uitspraak
Aantal lettergrepen: 2
Plaats hoofdklemtoon: 1ste lettergreep
Woordrelaties
Hyperoniem: dag
Semagram

Zondag...

is een dag; is een periode; is een tijd

bestaat uit 24 uur

is een van de zeven dagen van een week

is de zevende dag van een week op de gregoriaanse kalender

duurt 24 uur

wordt voorafgegaan door zaterdag en gevolgd door maandag

is de tweede en laatste dag van het (voor vele mensen vrije) weekend; is voor christenen een traditionele rustdag; is de dag waarop winkels en scholen doorgaans gesloten zijn; is de dag waarop doorgaans geen dagbladen verschijnen; is bij uitstek de dag waarop gelovigen naar de kerk gaan; is de dag waarop kinderen van gelovigen onderricht worden in de godsdienst en de Bijbelkennis; is de dag waarop men nette kleren draagt; is een dag waarop in verenigingsverband gesport wordt; is de dag waarop moederdag gevierd wordt, namelijk op de tweede zondag in mei; is de dag waarop vaderdag gevierd wordt, namelijk op de derde zondag in juni; is bij uitstek de dag waarop men op familiebezoek gaat of vrienden bezoekt; wordt wel beschouwd als een geluksdag

Algemene Voorbeelden
Laten wij daarom de Tien Geboden eens in vogelvlucht de revue laten passeren. De eerste drie gaan over het eren van God, zijn heilige naam en zijn heilige dag, de zondag. Daar zie ik eerlijk gezegd niet veel toekomst meer voor. God is dood en vloeken is in. Dat hoor je de hele dag. En de zondag wordt alleen nog maar geheiligd door middel van recreatie, sport en voetbalvandalisme.

- NRC, 1994

Zondag 20 maart is om 10.00 uur evangelisatiedienst in hervormde kerk Vollenhove.

- Meppeler Courant, 1994

Op de 3de zondag van de advent wordt het "gaudete" (verheugt u) gezongen en dan brandt de roze kaars en draagt de priester roze gewaden in deze kloosters als teken van vreugde omdat de komst van de Heer aangekondigd werd en men al voorbij de helft van de advent is.

- http://users.pandora.be/pastonet/kerugma/godsdienst/advent.html

Voor de dames van de Meppeler Hockey Vereniging stond afgelopen zondag een zeer moeilijke wedstrijd op het programma tegen koploper Dash uit Hoogezand.

- Meppeler Courant, 1993

Arbeiders droegen bij speciale gelegenheden en op zondag een (colbert)kostuum. Voor door de week hadden ze hun werkkleding, vaak nog een kiel. Niet alleen in de kwaliteit van het zondagse pak en in de dagelijkse dracht bleef het standsverschil zichtbaar.

- http://www.20eeuwennederland.nl/thema's/kleding%20en%20mode/het%20lichaam%20bevrijd/1059.html

Leerlingen in de Rotterdamse wijk Delfshaven kunnen vanaf volgend jaar ook op zondag naar school. Het scholenbestuur LMC begint vanaf januari een weekendschool in het gebouw van de VMBO-school Nieuw Rotterdam. Op de school kunnen de leerlingen, maar ook hun ouders en familie, in kleine groepen cursussen volgen in vakken die doordeweeks niet aan bod komen zoals sterrenkunde, debatteren, zang of beeldende kunst.

- Algemeen Dagblad, 4 juli 2003

"Een trainer met louter persoonlijke ambities zou deze taak wellicht nooit hebben aanvaard, maar bij mij ligt het gevoeliger. Ik doe dit om Waregem uit de rats te helpen", aldus de Deinzenaar, tien jaar kernspeler en voor de derde keer in zijn 27-jarige trainersloopbaan hoofdcoach van zijn Essevee. "Geen geschenk, al doet het ondanks zoveel fantastische ervaringen in tweede klasse bij Harelbeke en Moeskroen uiteraard veel plezier om zoals zondag tegen Club Brugge weer in een kolkend stadion te mogen werken".

- De Standaard, 1996

↓ meer voorbeelden

Combinatiemogelijkheden

 
Combinatiemogelijkheden met adjectief ervoor
vorige zondag
 
Combinatiemogelijkheden met adjectivisch tegenwoordig deelwoord
aanstaande zondag; komende zondag; volgende zondag
 
Combinatiemogelijkheden met adjectivisch voltooid deelwoord
afgelopen zondag
 
Combinatiemogelijkheden met voorzetselgroep
zondag bij; zondag in; zondag met; zondag naar; zondag om; zondag tot
 
Combinatiemogelijkheden in voorzetselgroep
na zondag; op zondag; sedert zondag; sinds zondag; tot zondag; van zondag; vanaf zondag; voor zondag
 
Combinatiemogelijkheden met telwoord ervoor
de eerste zondag (van de maand); de tweede zondag (van de maand); de derde zondag (van de maand); de vierde zondag (van de maand)
 
Combinatiemogelijkheden met telwoord erachter
zondag 1 januari, februari, maart, april enz.; zondag 2 januari, februari, maart, april enz.; zondag 3 januari, februari, maart, april enz.; zondag 4 januari, februari, maart, april enz.; zondag 5 januari, februari, maart, april enz.; zondag 6 januari, februari, maart, april enz.; zondag 7 januari, februari, maart, april enz.; zondag 8 januari, februari, maart, april enz.; zondag 9 januari, februari, maart, april enz.; zondag 10 januari, februari, maart, april enz.; zondag 11 januari, februari, maart, april enz.; zondag 12 januari, februari, maart, april enz.; zondag 13 januari, februari, maart, april enz.; zondag 14 januari, februari, maart, april enz.; zondag 15 januari, februari, maart, april enz.; zondag 16 januari, februari, maart, april enz.; zondag 17 januari, februari, maart, april enz.; zondag 18 januari, februari, maart, april enz.; zondag 19 januari, februari, maart, april enz.; zondag 20 januari, februari, maart, april enz.; zondag 21 januari, februari, maart, april enz.; zondag 22 januari, februari, maart, april enz.; zondag 23 januari, februari, maart, april enz.; zondag 24 januari, februari, maart, april enz.; zondag 25 januari, februari, maart, april enz.; zondag 26 januari, februari, maart, april enz.; zondag 27 januari, februari, maart, april enz.; zondag 28 januari, februari, maart, april enz.; zondag 29 januari, februari, maart, april enz.; zondag 30 januari, februari, maart, april enz.; zondag 31 januari, februari, maart, april enz.
 
Combinatiemogelijkheden met aanwijzend voornaamwoord
die zondag; deze zondag
 
Combinatiemogelijkheden met onbepaald voornaamwoord
elke zondag; iedere zondag
 
Combinatiemogelijkheden voorafgegaan door naamvalsgenitief
's zondags
Voorbeelden
Sommige trainen door de week nauwelijks en voetballen 's zondags hun wedstrijd.

- http://www.universal.nl/users/gos/Tekst/BP_pres.htm

Ik heb het gezien en meegemaakt toen ik nog een kind was: vrouwen die geen hoofdbedekking droegen 's zondags in de kerk.

- De dieven zijn al gaan slapen, Pleysier, Leo, 2003

Vaste verbindingen
autoloze zondag
door de overheid vastgestelde zondag (voor het eerst in 1973) waarop het automobilisten in het gehele land verboden is met de auto te rijden, bedoeld als energiebesparende of milieubeschermende maatregel
Voorbeelden
Deze maand is het twintig jaar geleden dat Nederland werd getroffen door een Arabisch olie-embargo als straf voor zijn pro-Israëlische houding tijdens de Oktoberoorlog. De net geïnstalleerde regering-Den Uyl nam tal van maatregelen om het olieverbruik te verminderen. Er kwam een autoloze zondag, de gordijnen moesten dicht en lichtreclame werd verboden.

- NRC, 1993

Weet je nog: de autoloze zondagen van begin de jaren zeventig? Ze betekenden - zo dachten we toen - het einde van een tijdperk: dat van de wilde, ondoordachte welvaart.

- De Standaard, 1996
autovrije zondag
door de plaatselijke overheid vastgestelde zondag waarop het automobilisten verboden is in de stad met de auto te rijden, bedoeld als energiebesparende of milieubesparende maatregel; oorspronkelijk ook: vastgestelde zondag waarop automobilisten verzocht wordt vrijwillig geen gebruik te maken van de auto
Synoniem: autoluwe dag; zonderdag
Voorbeelden
GroenLinks wil de komende periode toe naar een permanente autovrije zondag in het centrum. Voor 2002 betekent dit ten minste één autovrije zondag per maand, als compensatie voor de autodrukte op de koopzondag; in 2003 ten minste twee autovrije zondagen per maand; en vanaf 2004 alle zondagen autovrij.

- http://www.groenlinksamsterdam.nl/binnenstad/

Stedelijke gebieden worden gestimuleerd om een vaste autovrije zondag in de maand uit te roepen.

- http://www.e-stem.nl/, oktober 2001
Witte Zondag
((vooral) in België)
zondag 20 oktober 1996, de dag waarop in Brussel de zogeheten Witte Mars werd gehouden, een grote protestmars naar aanleiding van de zaak Dutroux, waarmee aangedrongen werd op een betere bescherming van de kinderen in België en een beter werkend, onafhankelijk justitieel systeem. De betogers gingen gekleed in het wit en droegen witte objecten met zich mee, omdat wit de symboolkleur van de hoop is.
Voorbeelden
Voor de ouders van Julie en Mélissa moet de parlementaire hoorzitting van deze week een nachtmerrie zijn geweest. De extroverte Paul Marchal verwerkt zijn verdriet en woede in een actie, die het dossier van de ontvoerde kinderen uitgebouwd heeft tot een politieke zaak die het openbare leven beheerst, ook in de Wetstraat. Hij heeft de media gemobiliseerd en een structuur ontworpen die de zaak permanent in de aandacht houdt. Hij was een van de spilfiguren in de organisatie van Witte Zondag. Het succes van de betoging en de weerklank die zij kreeg in de wereld, hebben getoond wat zo'n actie vermag.

- De Standaard, 1996

Ouders bekommerd na Witte Zondag. De Vlaamse Confederatie van Ouders en Ouderverenigingen (VCOV) spoort de politieke autoriteiten aan, meer werk te maken van de aanbevelingen uit het verslag van het Comité van Experts van het Internationaal Verdrag van de Rechten van het Kind.

- De Standaard, 1996
een zwarte zondag
een zondag waarop er iets vreselijks, iets betreurenswaardigs gebeurt
Voorbeelden
Ook omtrent andere hete hangijzers, zoals asielwetten, ecotaksen, de houding van Jan met de pet ten overstaan van het migrantenprobleem, het zwaarder aanpakken van autorijden enzovoort, zouden de koppen wel eens geteld kunnen worden. Ik vermoed dat het dan voor mevrouw Aelvoet en medestanders wel eens een zeer zwarte zondag zou kunnen worden.

- De Standaard, 1996

De auto- en motorsport beleefde een zwarte zondag. In Francorchamps verongelukten een baancommissaris en een Britse motorrijder toen de coureur met een snelheid van 250 km per uur inreed op de official tijdens de 24 Uren van Luik.

- De Standaard, 1996
Zwarte Zondag
a.
((vooral) in België, politiek)
24 november 1991, de dag waarop de ultrarechtse politieke partij het Vlaams Blok bij lokale verkiezingen in België een ongekend grote verkiezingsoverwinning behaalde
Ook de eerste Zwarte Zondag genoemd.
Voorbeelden
Met de verkiezingen van 24 november 1991 kreeg de machteloze kiezer - "Honoré Gepluimd'' zoals hij vroeger heette - zijn kans op revanche. Eén miljoen tweehonderdduizend misnoegde kiezers wijzigden die dag hun stemgedrag en velen kozen resoluut voor extreme of schertspartijen. De klassieke formaties waren radeloos. Men sprak van Zwarte Zondag en stak gemakshalve een beschuldigende vinger uit naar het Vlaams Blok, eerder dan in eigen boezem te kijken.

- De Standaard, 1996

De laatste regering Martens viel voortijdig en op 24 november 1991 waren er nieuwe verkiezingen. Die dag ging de Belgische politieke geschiedenis in als Zwarte Zondag, omdat alle traditionele partijen verloren en het extreem-rechtse Vlaams Blok er fors op vooruitging.

- Mijn jaren in Europa, Miert, Karel Van, 2000

Vanaf de eerste zwarte zondag is er binnen het brede middenveld een zoektocht ontstaan naar nieuwe gangmakers die de democratie kunnen dienen.

- http://www.vti.be/pdf/NaarNieuwePublieken_Willaert.pdf, 5 september 2003
b.
21 mei 1995, de dag waarop extreem rechts in Wallonië een grote verkiezingsoverwinning behaalde
Ook de tweede Zwarte Zondag genoemd.
Voorbeeld
Tien tot twintig procent van de bevolking valt uit de boot; inwoners uit steden en vervallen industriegebieden. De maatschappelijke moeilijkheden blijven bestaan en de extreme partijen blijven die succesvol misbruiken. De tweede zwarte zondag op 21 mei 1995, met de doorbraak van extreem-rechts in Franstalig België, bewijst dat, stelt Bouveroux.

- De Standaard, 1996
Woordfamilie
Afleidingen: zondagje; zondags
Samenstellingen met trefwoord als rechterlid: adventszondag; autocrosszondag; boekenzondag; Bijbelzondag; carnavalszondag; Drievuldigheidszondag; fietszondag; gemeentezondag; julizondag; kermiszondag; koopzondag; Mannekeszondag; mediazondag; missiezondag; nieuwjaarszondag; paaszondag; palmpaaszondag; Palmzondag; passiezondag; pinksterzondag; regenzondag; roepingenzondag; vastenavondzondag; vastenzondag; VENO-zondag; verkiezingszondag; voleindingszondag; vuilikenzondag; wandelzondag; wereldmissiezondag; Willibrordzondag; winkelzondag; ziekenzondag; zendingszondag; zomerzondag
Samenstellingen met trefwoord als linkerlid: zondagafdeling; zondagamateur; zondagamateurkampioen; zondagamateurvoetbal; zondagavond; zondagbegrafenis; zondagbezoek; zondagbijeenkomst; zondagblad; zondagcircuit; zondagclub; zondagcompetitie; zondagdienst; zondagduel; zondageditie; zondageersteklasser; zondagetappe; zondagfietser; zondagfinale; zondaghoofdklasser; zondagkampioen; zondagkrant; zondaglicht; zondaglunch; zondagmagazine; zondagmarkt; zondagmatinee; zondagmiddag; zondagmis; zondagmorgen; zondagnacht; zondagnamiddag; zondagochtend; zondagopening; zondagopenstelling; zondagoplage; zondagpauze; zondagploeg; zondagpreek; zondagprogramma; zondagprogrammatie; zondagrace; zondagrijder; zondagrit; zondagroutine; zondagsarbeid; zondagsatmosfeer; zondagsbesef; zondagsbest; zondagsbesteding; zondagsbezoek; zondagsbijlage; zondagsblad; zondagscenten; zondagschauffeur; zondagschilder; zondagschool; zondagschuw; zondagsclub; zondagscomponist; zondagscriticus; zondagsdenker; zondagsdichter; zondagsdienst; zondagsdorp; zondagseditie; zondagseucharistie; zondagsgebraad; zondagsgeld; zondagsgemeenschap; zondagsheiliging; zondagsjager; zondagskerk; zondagskermis; zondagskind; zondagskladderaar; zondagskleed; zondagskleren; zondagskost; zondagskostuum; zondagskrant; zondagskrantje; zondagslectuur; zondagsletter; zondagslezing; zondagsliturgie; zondagsluiting; zondagsmaal; zondagsmaaltje; zondagsmarkt; zondagsmens; zondagsmis; zondagsmissaal; zondagsnieuws; zondagsontbijt; zondagsontheiliging; zondagsopening; zondagsopenstelling; zondagspatronaat; zondagspeler; zondagspers; zondagsplataan; zondagsplicht; zondagspraktijk; zondagspreek; zondagspsycholoog; zondagspuzzel; zondagsregeling; zondagsrestaurant; zondagsrijder; zondagsrijverbod; zondagsrit; zondagsritus; zondagsruiter; zondagsrust; zondagsschennis; zondagsschilder; zondagsschool; zondagsschot; zondagsschrijver; zondagssfeer; zondagssport; zondagsstemming; zondagstage; zondagstoerist; zondagstoet; zondagstrip; zondagsuitstap; zondagsvervoer; zondagsviering; zondagsvlieger; zondagsvriend; zondagswandelaar; zondagswandeling; zondagswerk; zondagswerker; zondagswet; zondagswetgeving; zondagswijding; zondagswinkel; zondagswinkelen; zondagswinkelwetgeving; zondagszomermiddag; zondagszondaar; zondagteam; zondagtempo; zondagtocht; zondagtoeslag; zondaguitzending; zondagvaart; zondagvereniging; zondagvergoeding; zondagvervoer; zondagviering; zondagvoetbal; zondagvoetballer; zondagvooravond; zondagvoormiddag; zondagwandelaar; zondagwandeling; zondagwedstrijd; zondagwerk; zondagwinkel; zondagwinkelen; zondagzitting

(einde artikel)