Fries/fries/Friezen
A: Met betrekking tot Friesland
Fries/Friezen/fries A - Met betrekking tot Friesland
Lemma
| Lemmavorm: | Fries |
|---|
| Lemmatype: | woord |
|---|
1.0: inwoner van Friesland
Fries 1.0
Woordsoort
| Type: | substantief |
|---|
| Naamtype: | soortnaam |
|---|
| Geslacht: | mannelijk |
|---|
| Lidwoord: | de |
|---|
| Betekenisklasse: | persoonsnaam |
|---|
Spelling en flexie
| Enkelvoud: | Fries (Fries) |
|---|
| Meervoud: | Friezen (Frie.zen) |
|---|
| Verkleinvorm: | Friesje (Fries.je) |
|---|
Uitspraak
| Aantal lettergrepen: | 1 |
|---|
| Plaats hoofdklemtoon: | 1ste lettergreep |
|---|
In het enkelvoud doorgaans in toepassing op een man, in het meervoud zowel in toepassing op mannen als vrouwen.
Semagram
Een Fries...
- is een persoon
- woont in Friesland
- is afkomstig uit Friesland
- beheerst naast het Nederlands meestal ook de Friese taal
Algemene Voorbeelden
- http://www.leidenuniv.nl/host/mnl/nlm/intro.html
- NRC, 1995
Woordfamilie
| Afleidingen: | Friesje; Friezin |
|---|
2.0: Westgermaans volk
Friezen 2.0
Woordsoort
| Type: | substantief |
|---|
| Naamtype: | eigennaam |
|---|
| Geslacht: | mannelijk |
|---|
| Lidwoord: | de |
|---|
| Getal: | met meervoud |
|---|
| Betekenisklasse: | verzamelnaam |
|---|
Spelling en flexie
| Meervoud: | Friezen (Frie.zen) |
|---|
Woordrelaties
| Hyperoniem: | volk |
|---|
Uitspraak
| Aantal lettergrepen: | 1 |
|---|
| Plaats hoofdklemtoon: | 1ste lettergreep |
|---|
Semagram
De Friezen...
- zijn een volk; zijn een groep
- behoren tot de Noordzee-Germanen
- woonden aan de Noordzeekust van Denemarken tot aan Zeeland. Ze hadden in het oosten de Saksen als buren en in het zuiden de Franken.
- worden in de eerste eeuw na Christus vermeld door de Romeinse geschiedschrijver Tacitus
Algemene Voorbeelden
- NRC, 1995
3.0: Fries paard
fries 3.0
Woordsoort
| Type: | substantief |
|---|
| Naamtype: | soortnaam |
|---|
| Geslacht: | mannelijk |
|---|
| Lidwoord: | de |
|---|
| Betekenisklasse: | diernaam |
|---|
Spelling en flexie
| Enkelvoud: | fries (fries) |
|---|
| Meervoud: | friezen (frie.zen) |
|---|
| Verkleinvorm: | friesje (fries.je) |
|---|
Woordrelaties
| Hyperoniem: | paard |
|---|
Uitspraak
| Aantal lettergrepen: | 1 |
|---|
| Plaats hoofdklemtoon: | 1ste lettergreep |
|---|
Semagram
Een fries...
- is een paard; is een zoogdier; is een dier
- is zwart
- heeft een compact en sterk, maar sierlijk lichaam; heeft volle, lange, golvende manen en langbehaarde sokken; heeft een hoog aangezette, lange hals
- wordt gebruikt als rijpaard of als tuigpaard
- is vriendelijk, betrouwbaar en werklustig
- beweegt met veel kniehef
Algemene Voorbeelden
- http://www.e-regionet.com/hetfriesepaard/
Woordfamilie
| Afleidingen: | friesje |
|---|
4.0: taal van de Friezen
Fries 4.0
Woordsoort
| Type: | substantief |
|---|
| Naamtype: | eigennaam |
|---|
| Geslacht: | onzijdig |
|---|
| Lidwoord: | het |
|---|
| Getal: | geen meervoud |
|---|
| Betekenisklasse: | abstractum |
|---|
Spelling en flexie
| Enkelvoud: | Fries (Fries) |
|---|
Woordrelaties
| Hyperoniem: | taal |
|---|
Uitspraak
| Aantal lettergrepen: | 1 |
|---|
| Plaats hoofdklemtoon: | 1ste lettergreep |
|---|
Betekenisbetrekking
| Algemeen: | metonymie |
|---|
| Specifiek: | groep : taal |
|---|
| Betrokken betekenissen: | 1.0 : 4.0 |
|---|
Semagram
Het Fries...
- is een taal
- behoort tot de West-Germaanse talen en is verwant aan het Nederlands en het Engels
- wordt naast het Nederlands als officïele taal gebruikt in Friesland
- is de taal van de Friezen
Algemene Voorbeelden
- http://www.e-stem.nl
5.0: van, uit, of in Friesland; betrekking hebbend op F...
Fries 5.0
Woordsoort
| Type: | adjectief |
|---|
| Syntactische subklasse: | attributief en predicatief |
|---|
Spelling en flexie
| Stellende trap onverbogen: | Fries (Fries) |
|---|
| Stellende trap verbogen: | Friese (Frie.se) |
|---|
Uitspraak
| Aantal lettergrepen: | 1 |
|---|
| Plaats hoofdklemtoon: | 1ste lettergreep |
|---|
Algemene Voorbeelden
- Meppeler Courant, 1993
Combinatiemogelijkheden
- http://www.flmd.nl/nederl.htm#algemeen
- http://users.pandora.be/i-base/schaatssport.htm
- NRC, 2001
- Meppeler Courant, 1993
- Hokwerda's kind, Jong, Oek de, 2002
Vaste verbindingen
| houten schaatsen die onder de schoenen gebonden worden, met ijzers die onder de hak doorlopen en achter het hout uitsteken
"Kinderen leren alleen maar goed schaatsen op Friese doorlopers, niet op hockeyschaatsen of noren. Maar ze willen nu eenmaal niet op hout, krijgen met hun koude vingertjes de veters niet vast."
- NRC, 1995 |
| slingerklok uit Friesland met een lange kast waarin de slinger zich bevindt en waarop vaak een Atlasfiguur en twee engeltjes staan
Zelfs toen de klusjesmannen ruim een uur later de Friese klok, die akelig stevig met grote bouten aan de muur bevestigd bleek, vloekend hadden losgeschroefd en kreunend onder het gewicht hadden afgevoerd, liep ik nog bevend van woede rond in haar appartement.
- De zonnewijzer, Hart, Maarten 't, 2002 |
|
(militaire geschiedenis [militaire geschiedenis])
verplaatsbare militaire hindernis die bestaat uit een balk van hout of staal die aan de uiteinden op twee paar kruisvormige dwarsbalken rust, en omwikkeld is met prikkeldraad of voorzien is van uitstekende pinnen
Specialisten mogen avondvullend hun ding komen doen. Ingenieurs, aannemers, glasblazers, geologen, numerologen. Elke tafelspringer wordt aangevoerd om de paniekerige kijker te sussen. Die kijker mort. Eerst via graffiti en pamfletten. Dan komt hij zelf op straat. Spandoekdragers eisen remedies. Ze breken door Friese ruiters. De arm der wet moet vluchten omdat het waterkanon droog staat.
- Als kersensap, Bontenakel, Dimitri, 2000 |
| met houtsnijwerk versierde sjees op twee hoge wielen, die getrokken wordt door een enkelspan of tweespan Friese paarden De Friese sjees is één van de zeer weinige tweewielige rijtuigen die niet alleen met één, maar ook met twee paarden kunnen bespannen worden.
- http://www.e-regionet.com/hetfriesepaard/ |
| tjalk die vroeger gebruikt werd voor vrachtvervoer op de Friese binnenwateren, en die nu gebruikt wordt voor het skûtsjesilen; skûtsje
|
Woordfamilie
| Afleidingen: | Friese |
|---|
5.1: behorend tot het Friese ras
Fries 5.1
Woordsoort
| Type: | adjectief |
|---|
| Syntactische subklasse: | attributief en predicatief |
|---|
Spelling en flexie
| Stellende trap onverbogen: | Fries (Fries) |
|---|
| Stellende trap verbogen: | Friese (Frie.se) |
|---|
Uitspraak
| Aantal lettergrepen: | 1 |
|---|
| Plaats hoofdklemtoon: | 1ste lettergreep |
|---|
Combinatiemogelijkheden
- http://www.koninklijkhuis.nl/koninklijkhuis/leden.html
- Meppeler Courant, 1995
- Meppeler Courant, 1996
6.0: gesteld in de Friese taal
Fries 6.0
Woordsoort
| Type: | adjectief |
|---|
| Syntactische subklasse: | attributief en predicatief |
|---|
Spelling en flexie
| Stellende trap onverbogen: | Fries (Fries) |
|---|
| Stellende trap verbogen: | Friese (Frie.se) |
|---|
Uitspraak
| Aantal lettergrepen: | 1 |
|---|
| Plaats hoofdklemtoon: | 1ste lettergreep |
|---|
Algemene Voorbeelden
- http://www.fondsvoordeletteren.nl/hetfonds.php3
- http://www.leidenuniv.nl/host/mnl/nlm/intro.html
B: Met betrekking tot de bouwkunst
fries B - Met betrekking tot de bouwkunst
Lemma
| Lemmavorm: | Fries |
|---|
| Lemmatype: | woord |
|---|
1.0: band tussen kroonlijst en architraaf
fries 1.0
Woordsoort
| Type: | substantief |
|---|
| Naamtype: | soortnaam |
|---|
| Geslacht: | mannelijk, vrouwelijk of onzijdig |
|---|
| Lidwoord: | de of het |
|---|
| Betekenisklasse: | zaaknaam |
|---|
Spelling en flexie
| Enkelvoud: | fries (fries) |
|---|
| Meervoud: | friezen (frie.zen) |
|---|
| Verkleinvorm: | friesje (fries.je) |
|---|
Varianten
Officieel erkende varianten
| fries (fries) |
Woordrelaties
| Hyperoniem: | band; deel |
|---|
In de Griekse bouwkunst.
Semagram
Een fries...
- is een rand; is een deel; is een zaak
- is een brede, horizontale band versierd met beeldhouwwerk of schilderwerk
- bestaat uit een lange band doorlopend beeldhouwwerk of schilderwerk of uit een afwisseling van metopen (stenen platen met reliëfafbeeldingen) en trigliefen (stenen platen met drie verticale sleuven)
- maakt deel uit van een Griekse tempel
- dient als sierband
- bevindt zich tussen de kroonlijst (bovenste lijst) en de architraaf (de balk die op een rij van zuilen rust)
- is een bouwelement uit de klassieke oudheid
Algemene Voorbeelden
- http://httpd.chello.nl/j.vangenuchten/degrieksebouwordes.htm
- http://nl.wikipedia.org/wiki/Korinthische_orde
- NRC, 1994
2.0: band op een muurvlak
fries 2.0
Woordsoort
| Type: | substantief |
|---|
| Naamtype: | soortnaam |
|---|
| Geslacht: | mannelijk, vrouwelijk of onzijdig |
|---|
| Lidwoord: | de of het |
|---|
| Betekenisklasse: | zaaknaam |
|---|
Spelling en flexie
| Enkelvoud: | fries (fries) |
|---|
| Meervoud: | friezen (frie.zen) |
|---|
| Verkleinvorm: | friesje (fries.je) |
|---|
Varianten
Officieel erkende varianten
| fries (fries) |
Woordrelaties
| Hyperoniem: | band; deel |
|---|
Betekenisbetrekking
| Algemeen: | generalisering |
|---|
| Betrokken betekenissen: | 1.0 : 2.0 |
|---|
Semagram
Een fries...
- is een rand; is een deel; is een zaak
- is een horizontale sierband met schilderwerk, beeldhouwwerk, mozaïek, enz.
- komt voor op gebouwen en monumenten, vaak in neoklassieke stijl
- dient als decoratieve begrenzing van een muurvlak
Algemene Voorbeelden
- http://home.tiscali.be/guido.deprez/Rusland.htm
- NRC, 1995
Combinatiemogelijkheden
- http://www.herzele.be/Bezoekers/Geschiedenis/Ressegem.htm, 2002
- http://topa.be/site/216.html
Woordfamilie
| Samenstellingen met trefwoord als rechterlid: | boogfries; keperfries; rondboogfries; spitsboogfries; trapfries; zaagtandfries |
|---|
3.0: sierband op behang e.d.
fries 3.0
Woordsoort
| Type: | substantief |
|---|
| Naamtype: | soortnaam |
|---|
| Geslacht: | mannelijk, vrouwelijk of onzijdig |
|---|
| Lidwoord: | de of het |
|---|
| Betekenisklasse: | zaaknaam |
|---|
Spelling en flexie
| Enkelvoud: | fries (fries) |
|---|
| Meervoud: | friezen (frie.zen) |
|---|
| Verkleinvorm: | friesje (fries.je) |
|---|
Varianten
Officieel erkende varianten
| fries (fries) |
Woordrelaties
| Hyperoniem: | band; strook |
|---|
Betekenisbetrekking
| Algemeen: | generalisering |
|---|
| Betrokken betekenissen: | 1.0 : 3.0 |
|---|
Semagram
Een fries...
- is een rand; is een deel; is een zaak
Algemene Voorbeelden
- http://www.plan-it-by-praxis.nl/conseilsrayon/decoratie
- http://www.museumkennis.nl/lp.rmo/museumkennis/i000158.html
- NRC, 1995
- NRC, 1995
- De Standaard, 1996
4.0: horizontaal gordijn
fries 4.0 (theater [theater])
Woordsoort
| Type: | substantief |
|---|
| Naamtype: | soortnaam |
|---|
| Geslacht: | mannelijk, vrouwelijk of onzijdig |
|---|
| Lidwoord: | de of het |
|---|
| Betekenisklasse: | zaaknaam |
|---|
Spelling en flexie
| Enkelvoud: | fries (fries) |
|---|
| Meervoud: | friezen (frie.zen) |
|---|
| Verkleinvorm: | friesje (fries.je) |
|---|
Varianten
Officieel erkende varianten
| fries (fries) |
Woordrelaties
| Hyperoniem: | band; gordijn |
|---|
Betekenisbetrekking
| Algemeen: | metafoor |
|---|
| Betrokken betekenissen: | 1.0 : 4.0 |
|---|
Semagram
Een fries...
- is een band
- is doorgaans nachtblauw of zwart
- is een smal, horizontaal gordijn
- is gemaakt van dikke stof
- dient als afstopping om het theatertechnisch materiaal, bv. de lichten, voor het publiek te verbergen; dient ook om ongewenst licht tegen te houden
- bestaat uit achter elkaar hangende horizontale gordijnen over de hele breedte van het toneel
Algemene Voorbeelden
- http://www.vpt.nl/default.asp?path=w7o2f2f2, 2004
(einde artikel)


Door gebruik te maken van het ANW gaat u akkoord met de