mond


mond 1.0

holte in het hoofd, waarmee we eten, drinken en spreken, die aan de buitenkant gevormd wordt door de lippen en die aan de binnenkant de tong en de tanden bevat
Meestal in toepassing op de mond van mensen, maar ook wel in toepassing op de bek van dieren.

Semagram


Een mond…

is een holte; is een lichaamsdeel; is een deel

  • [Kleur] is rood
  • [Deel] heeft aan de buitenkant twee lippen en bevat aan de binnenkant de tong, het gebit, het gehemelte en de huig
  • [Geheel] is een deel van het hoofd
  • [Functie] wordt gebruikt om mee te eten, te drinken, te spreken, te kussen, te proeven, enz.; wordt ook gebruikt om door te ademen
  • [Begrenzing] wordt aan de buitenkant door de lippen omsloten
  • [Plaats] bevindt zich aan de voorzijde van het hoofd, onder de neus
  • [Bezitter of eigenaar] is een lichaamsholte van de mens, maar ook van sommige dieren, bv. paarden of katten

Algemene voorbeelden


Suzannes tong hing uit haar mond en er klonk gegrom uit haar keel.

Een hete ijssalon, Heere Heeresma,

Zijn mond is kurkdroog, zijn tong voelt aan als een oud reptiel.

Erbarme dich; Grote schoonmaak in 30 seconden, Hanneke Paauwe,

Zackery en Seth hadden op laatst geen tanden meer in hun mond, aten alleen nog maar pap en soep.

Buiten is het maandag, J. Bernlef,

Wanneer de kat haar mond opendoet, laat u de pil erin vallen.

http://www.king-pin.nl/homepage/ellen/pil%20geven.htm,

Ik zeg niets, kijk langs haar naar de schuimende mond van het zwarte paard en zijn rollende ogen.

Borsten, Heleen Meertens,

Combinatiemogelijkheden


als subject bij een werkwoord


  • bewegen
  • dichtgaan
  • lachen
  • opengaan
  • openstaan
  • openvallen
  • samenknijpen
  • scheeftrekken

Haar mond bewoog alsof ze nog iets wilde zeggen, maar geen woord kwam over haar lippen.

Blanco, Peter Terrin,

Zijn mond lachte, maar zijn blik was ijskoud.

Nette mensen in een nieuwe tijd, Hans van der Kamp,

Zijn mond ging open en dicht maar er kwam geen geluid uit.

Een lichtgevoelige jongen, Walter van den Broeck,

Hoewel de wonden genezen zijn lijkt de man nog steeds in shock, zijn oog staart verbijsterd naar de grond, zijn mond staat open.

NRC,

Pols zijn mond viel open van verbazing; zijn grote wens ging zo in vervulling.

Meppeler Courant,

We keken elkaar aan tussen de gasten door en haar mond kneep samen van ergernis.

Het binnenste ei, Hannes Meinkema,

Als ze lachte trok haar mond scheef.

Vliegen in een spinnenweb, Fernand Auwera,

als object bij een werkwoord


  • iemands mond afvegen
  • iemands mond opendoen
  • iemands mond openen
  • iemands mond openhouden
  • iemands mond opensperren
  • iemands mond schoonvegen
  • zijn mond afvegen
  • zijn mond opendoen
  • zijn mond openen
  • zijn mond openhouden
  • zijn mond opensperren
  • zijn mond schoonvegen
  • zijn mond houden
  • zijn mond opentrekken
  • zijn mond spoelen
  • zijn mond vertrekken

Ik deed mijn mond wel open maar er kwam geen klank uit.

Een lichtgevoelige jongen, Walter van den Broeck,

Ik houd liever mijn mond dan dat ik leugens vertel of er omheen draai.

NRC,

Zij opent haar mond om te huilen van schrik en pijn maar er komt geen geluid.

Het meesterstuk, Anna Enquist,

De wind blies de oren van mijn hoofd. Het begon te regenen. Ik sperde mijn mond wijd open. Ik had niets om het regenwater mee op te vangen. Te eten had ik niets.

De verpletterende werkelijkheid en andere verhalen, J.M.A. Biesheuvel,

Ik spoelde mijn mond en nam een slok water.

De gelukkige, Mensje van Keulen,

Ze trok haar mond wijd open en bewoog haar kaken alsof ze op een perzikpit kauwde.

Voel maar, Jan Brokken,

Hij veegt haar mond af met een doekje dat hij net als het sap tegenwoordig altijd bij zich heeft.

De asielzoeker, Arnon Grunberg,

Ze veegt zijn mond schoon en bergt de spulletjes op.

Werk, Josse De Pauw,

Leen vertrekt zijn mond, een soort samenknijpen van de lippen dat deels weerzin, deels inschikkelijkheid uitdrukt, en zucht.

De vrouw die alles had, Kees van Beijnum,

met adjectief ervoor


  • een brede mond
  • een droge mond
  • een eigen mond
  • een kleine mond
  • een open mond
  • een rode mond
  • een scheve mond
  • een sensuele mond
  • een tandeloze mond
  • een volle mond
  • een wijdopen mond

Ze was van een onalledaagse schoonheid, met hoge jukbeenderen en een brede mond, die op haar artiestenfoto's altijd zwaar is aangezet met donkere, glanzende lippenstift.

De passievrucht, Karel Glastra van Loon,

Je krijgt veel dorst met daarbij een droge mond.

http://www.diabetescentrum.nl/

In de bek van een hond leven veel minder bacteriën dan in uw eigen mond.

Poot: verhalen over de hond, Midas Dekkers,

De specifieke, heel persoonlijke combinatie van lichte ogen, benige neus en kleine mond.

Alle verhalen, Manon Uphoff,

Ze lag op haar rug te slapen, uit haar open mond kwam zacht geknor.

't Is zo weer nacht, Joyce Roodnat,

Josien met de wilde haren en de rode mond.

De Standaard,

Een van de mannen had een scheve mond, waardoor het leek alsof hij altijd lachte.

Alles over Tristan, Tommy Wieringa,

Een brede, sensuele mond, grote, donkerbruine ogen, krullend haar, intense blik.

Engelen van het duister, Jan Siebelink,

De oude man lachte zijn tandeloze mond bloot en Deleu voelde dat hij gescoord had.

Naakte zielen, Luc Deflo,

Haar sensuele, volle mond was knalrood gestift en ze liep op stilettohakken.

Morgenster, Jaap Scholten,

Uit haar wijdopen mond zwelt een roze bel speeksel en bloed.

Cargo, Patrick Conrad,

met adjectivisch tegenwoordig deelwoord


  • een bewegende mond
  • een gapende mond
  • een lachende mond
  • een openhangende mond
  • een openstaande mond
  • een schreeuwende mond

Ze keek naar mij en naar mijn bewegende mond.

Mevrouw mijn moeder, Yvonne Keuls,

Zij zat nu rechtop in bed, haar ogen groter nog dan haar gapende mond, en greep met beide handen in het laken tussen haar dijen.

Wees maar niet bang, Christophe Vekeman,

Ze keken op met rode, lachende monden en zonden kushanden door het gesloten raam omhoog.

Liefdesmeer & andere verhalen, Chaja Polak,

Ze kijken met openhangende mond naar het huis van vader en moeder.

Hete zeeprikkels, Andreas Roels,

Ik kon alleen nog maar naar hem kijken, in zijn wijd uiteenstaande blauwe ogen, naar zijn half openstaande mond, zijn tedere lippen.

Bezeten van mij, Nicci French,

Het verwrongen gezicht, de schreeuwende mond, het schokkende lijf, de dikke lippen, open neusgaten.

Alle verhalen, Kristien Hemmerechts,

met adjectivisch voltooid deelwoord


  • een geopende mond
  • een gesloten mond
  • een getuite mond
  • een geverfde mond
  • een ingevallen mond
  • een opengesperde mond
  • een opengevallen mond
  • een samengeknepen mond
  • een uitgedroogde mond
  • een verbeten mond
  • een volgepropte mond

In de geopende mond stak een duidelijk zichtbare prop gestold bloed.

De Openbaring, Tom De Cock,

Zo af en toe neuriede ze met gesloten mond een oud schoolwijsje.

Twee vorstinnen en een vorst, R.J. Peskens,

Twee getuite monden die dichter bij elkaar kwamen.

Alle verhalen, Kristien Hemmerechts,

Ze slaat haar handen voor haar geverfde mond.

Alle verhalen, Kristien Hemmerechts,

En ze stond daar als een tandeloze heks met een ingevallen mond, verwarde zwarte haren en magere zwaaiende armen.

Het verrotte leven van Floortje Bloem, Yvonne Keuls,

Een bende van parodontologen en kaakchirurgen buigt zich over Johans opengesperde mond.

Het meesterstuk, Anna Enquist,

In de opengevallen mond zaten bruinige tanden, hier en daar ontbrak er een.

Arend, Stefan Brijs,

Met opgetrokken wenkbrauwen en samengeknepen mond volgde hij het lieveheersbeestje dat over zijn duim liep.

De vrouw die alles had, Kees van Beijnum,

Ik leg een deken over Karen en probeer nog wat water in haar uitgedroogde mond te gieten.

http://www.suspensestory.com/page/article/42.html

Toen ze een paar minuten later met verbeten mond terugkwam, zei ik dat ze het voorschot natuurlijk mocht behouden.

De koorddanseres en andere herinneringen, Rico Bulthuis,

Ik had verwacht dat ze zouden lachen of op zijn minst nog iets zeggen terwijl ik wegliep met mijn volgepropte mond, maar dat gebeurde niet, er viel een stilte achter mij.

De meidenziekte, Tom Pauka,

in voorzetselgroep


  • door de mond
  • iets aan de mond zetten
  • iets aan zijn mond zetten
  • iets in de mond houden
  • iets in zijn mond houden
  • iets in zijn mond krijgen
  • iets in zijn mond proppen
  • iets in zijn mond steken
  • iets in zijn mond stoppen
  • iets naar zijn mond brengen
  • een glimlach om iemands mond
  • een glimlach rond iemands mond
  • op de mond
  • op zijn mond
  • tegen de mond
  • tegen iemands mond
  • iets uit iemands mond horen
  • iets uit iemands mond vernemen
  • iets uit zijn mond nemen
  • via de mond

Kinderen met luchtwegaandoeningen ademen vaak meer door de mond dan door de neus.

http://www.bambodino.nl/index.htm

Na de lippengymnastiek zette hij de trompet aan zijn mond en begon te spelen.

De dag van de jas, Nelleke Zandwijk,

Door een tomaat in de mond te houden snijden ze zichzelf de adem af, met verstikking tot gevolg.

De Morgen,

De geur van de aarde en de smaak van de ramboetan hadden zich in mijn kinderbrein op hetzelfde plekje genesteld, zodat ik jaren later, veertig jaar later, bovenaan die vliegtuigtrap, alleen maar de aarde hoefde te ruiken om de smaak van de ramboetan in mijn mond te krijgen.

Mevrouw mijn moeder, Yvonne Keuls,

Bij die woorden greep hij een vuistvol van het dampende voedsel, wrikte met zijn andere hand mijn moeders mond open en begon de aubergine in haar mond te proppen, stopte slechts wanneer ze begon te kokhalzen, te hoesten, de aubergine over de tafel uit te braken.

Linoleum en aubergines, John Taylor,

Lodewijk wachtte, alsof hij Aadje de gelegenheid wilde geven om weer een hap in zijn mond te steken en de kring rond te kijken.

Annie Berber en het verdriet van een tedere crimineel, Yvonne Keuls,

Ik heb geleerd om geen dingen meer in mijn mond te stoppen die slecht voor me zijn.

Oeps!, Patrick Arink,

'Jeroen is een fascist,' zei ze en bracht haar vork naar haar mond.

Alle verhalen, Kristien Hemmerechts,

Angela liep me gewoon tegemoet, een glimlach om haar mond.

In liefdesnaam, Adriaan van der Veen,

De Commissaris zei het zo lief en geduldig, dat er een aanzet tot een glimlach rond haar mond trok.

Dovemansoren, Rinus Ferdinandusse,

In een opwelling sloeg ik mijn armen om zijn nek en kuste hem op zijn mond.

Bezeten van mij, Nicci French,

Als ze begint te gillen, ramt hij zijn vuist tegen haar mond.

Zonder genade, Renate Dorrestein,

Het zal vreemd klinken dit uit mijn mond te horen, maar eigenlijk bevalt mij de mentaliteit van de nieuwe bondscoach.

De Standaard,

Ze knikte maar durfde de vuist niet uit haar mond te nemen om te zeggen wie het was.

De kinderen van Arthur, Kristien Hemmerechts,

De virussen en bacteriën komen het lichaam binnen via de mond of de neus.

http://home.tiscali.be/jantje/index.html

met ander, nevengeschikt substantief


  • mond en anus
  • mond en keel
  • mond en kin
  • mond en lippen
  • mond en neus
  • mond en ogen
  • mond en oren
  • mond en slokdarm
  • mond en tanden
  • mond en tong
  • mond en wang

Via de natuurlijke openingen (mond en anus) van de mens kan men tegenwoordig ook de hele pijpleiding aan een inwendig onderzoek onderwerpen.

Reformatorisch Dagblad,

De kleine muceuze speekselkliertjes liggen verspreid onder het slijmvlies van mond en keel.

http://www.kaakchirurg.nl/pub/,

Voor zijn mond en kin had hij een doek gebonden.

Franklin, Thomas Lieske,

Mond en lippen waren goed getekend en de plooi van een monkellach was nooit ver weg.

Mise-en-scène, Axel Bouts,

Vermijd inademen van rook; houd een doek voor mond en neus.

http://www.brwalphen.com/default.htm

Meedogenloos accentueert het felle licht de rimpeltjes rond Nina's mond en ogen.

Zadelpijn en ander damesleed, Liza van Sambeek,

Hij bloedde hevig uit mond en oren, een deel van zijn gelaat was weggeschaafd.

De stenen toren, Jo Claes,

Matig bier drinken blijkt het risico op kanker van mond en slokdarm te verhogen, terwijl matig wijn drinken het risico op deze tumoren ongemoeid laat.

http://www.bierengezondheid.be/,

Cariologie en endodontie m.i.v. microbiologie van mond en tanden.

http://www.med.kuleuven.ac.be/education/docs/tandartsboekje.doc

Aangezien de behandeling nadelige gevolgen heeft voor Adriaan's mond en tong kunnen de geplande afscheidsvoorstellingen niet doorgaan.

http://www.jeffs-place.nl/viewmessage.php?page_id=413,

Het gaf niet dat het een valse glimlach was die mijn mond en wangen een stijf gevoel gaf.

De gelukkige, Mensje van Keulen,

Vaste verbindingen


(alles) zeggen wat iemand voor de mond komt; (alles) er uitflappen wat iemand voor de mond komt


  1. zonder terughoudendheid zeggen wat iemand te binnen schiet

    Onze Peer moet eens leren er niet alles uit te flappen wat hem voor de mond komt.

    De hangende man, Koos van Zomeren,

    Duidelijk blijkt dit weer, nu Theodor Holman en Theo van Gogh voor columnisten een vrijwel absolute vrijheid opeisen om te zeggen en te publiceren wat hun voor de mond komt.

    NRC,

(als) uit een mond


  1. Vormvariant: (als) uit één mond

    eenstemmig; eensgezind

    Jansen en De Pauw uit een mond: "Inderdaad!"

    De Standaard,

    Als uit één mond klinken de oh's en ah's bij balverlies en gemiste kansen.

    Meppeler Courant,

bij monde van


  1. in een mededeling, uitspraak (namens anderen) door

    Gisteren werd bij monde van wethouder J. van de Belt duidelijk dat de grond naar verwachting eind dit jaar bouwrijp kan worden gemaakt.

    Meppeler Courant,

(de) gebraden duiven vliegen iemand (niet) in de mond


  1. men komt er (niet) zonder te werken of zonder al te veel inspanning

    Zullen de gebraden duiven ons morgen in de mond vliegen zoals in Luilekkerland?

    De Standaard,

de mond vol hebben over iets; de mond vol hebben van iets; zijn mond vol hebben over iets; zijn mond vol hebben van iets


  1. veel of voortdurend over iets praten

    De regering heeft de mond vol over normen en waarden, maar zij moet zelf ook het goeie voorbeeld geven.

    Rotterdams Dagblad,

    Want de wereld verandert steeds sneller, en niemand kan teren op kennis die hij de eerste twintig jaar van zijn leven heeft opgedaan. Iedereen heeft daarom zijn mond vol van lifelong learning en employability.

    Intermediair,

een grote mond hebben; een grote mond opzetten


  1. stoer praten; brutaal zijn

    Hij had wel altijd een grote mond, maar eigenlijk was hij heel bang.

    De passievrucht, Karel Glastra van Loon,

    Ik probeer steeds vriendelijk te blijven, ook als klanten zeuren of een grote mond opzetten wanneer ze denken dat ik iets fout doe.

    http://werk.net/

een (hele) mond vol


  1. een lang woord, een lange naam of een lange zin

    Basis Generaal-majoor vlieger Graaf Ivan du Monceau de Bergendael. Een hele mond vol, maar dit is sinds 30 mei 2002 de officiële naam van de luchtmachtbasis van Kleine Brogel.

    http://www.gva.be/dossiers/-k/kleinebrogel/dossier.asp

    Het Belgische Rode Kruis, Vlaamse Gemeenschap is een mond vol en werd als benaming bijna nooit in de dagelijkse realiteit gebruikt.

    http://www.redcross.be/nl/achter/acht62.htm

een mond als een hooischuur (hebben)


  1. een hele grote mond (hebben); ook: heel brutaal zijn

    Een mond als een hooischuur, een uilebril waarachter het hele Vaticaan schuilging, op een goedmoedige, vriendelijke wijze.

    NRC,

een vieze smaak in de mond krijgen van iets; een vieze smaak in de mond overhouden van iets; een vieze smaak in zijn mond krijgen van iets; een vieze smaak in zijn mond overhouden van iets


  1. een naar gevoel krijgen van iets

    Moritz besloot twee armbandjes per klant te verkopen, omdat sommigen er een aantal tegelijk willen om met winst door te verkopen. "Je merkt dat er buiten ons om een handel in ontstaat. Ik krijg daar een vieze smaak van in mijn mond."

    Algemeen Dagblad,

    Kortom, de gemeenteraad heeft een vieze smaak in de mond overgehouden van de gang van zaken rond het verkoopcentrum.

    Meppeler Courant,

een vinger op zijn mond leggen; zijn vinger op zijn mond leggen; een vinger op iemands mond leggen; zijn vinger op iemands mond leggen


  1. met de vinger op de mond aangeven dat iemand stil moet zijn of dat iemand zal of moet zwijgen om een geheim te bewaren

    Ik leunde achterover zodat Willy en Vera me niet konden zien en ik keek Taaf streng in de ogen, waarbij ik m'n vinger op m'n mond legde om aan te geven dat hij niks mocht verklappen over ons plan met z'n geld.

    De droogte, Herman Brusselmans,

    Jan vroeg stilletjes aan zijn buurman of dat waar was, maar de andere legde zijn vinger op de mond. Zwijgen!

    Kermis, Gaston Durnez,

ga je mond spoelen


  1. als uitdrukking van verontwaardiging over iets wat iemand zegt

    'Nog sterker: als je vader een ander dan je moeder geneukt had of je moeder een andere man dan was je er in deze vorm helemaal niet eens geweest!' 'Ga je mond spoelen.' Het is Vera die dat zegt.

    Hersenschimmen, J. Bernlef,

geen blad voor de mond houden; geen blad voor de mond nemen; geen blad voor zijn mond houden; geen blad voor zijn mond nemen


  1. openhartig zeggen wat men denkt

    Erbakan houdt geen blad voor de mond als het op spuien van ideeën aankomt.

    De Standaard,

    De talrijke sceptici nemen geen blad voor de mond.

    NRC,

geen mond (meer) opendoen


  1. niets (meer) zeggen; zwijgen

    We waren zó blij dat onze chauffeur redelijk rustig reed dat ik hem complimenteerde met de tekst: 'You are so nice and quiet', waarna de man gedurende de hele rit van twee uur geen mond meer open heeft gedaan.

    http://www.lindamagazine.nl/paginas/brief3.html

het eten uit zijn mond sparen


  1. zeer weinig eten en het eten aan anderen geven; ook: zeer veel sparen en zuinig leven

    Synoniem: zich het eten uit de mond sparen

    Ik spaar het eten uit mijn mond voor onze Nicole en ik blijf maar vervetten, ik kan in niet één zomerkleedje meer.

    Het verdriet van België, Hugo Claus,

    Zo heb ik het van hem gehoord. Dat mijn vader zijn slaappillen had opgespaard. Dat hij zoveel slaappillen had geslikt, dat hij niet meer wakker zou worden. Dat hij wel wist dat mijn moeder het eten uit haar mond spaarde om aan hem te geven.

    Mevrouw mijn moeder, Yvonne Keuls,

het schuim staat hem op de mond


  1. hij is woedend

    Maar Giuseppe wist van geen ophouden, tot driemaal toe trotseerde hij de uitzinnige, smekende blikken van de dirigent, die het schuim op de mond stond; de woedende, dreigende gebaren van bombazzo, die uit zijn wagen was gesprongen, en zette vlak voor het slotakkoord zijn solo opnieuw in.

    De hemelvaart van Massimo en Lui oog, Oek de Jong,

het water komt iemand in de mond; het water loopt iemand in de mond


  1. iemand krijgt erge trek bij het zien van iets om te eten of bij het horen praten over eten

    Ze liep de tuin in en kwam terug met drie peren. 'Stop die er nog bij.' Ze sloeg de doek weg. Het water liep me in de mond. Waarom gaf mijn moeder aan haar buren eten dat bij ons alleen op feestdagen op tafel kwam?

    Alle verhalen, Kristien Hemmerechts,

    We hadden het gezelschap van een Française die over haar Zuidfranse keuken kon vertellen tot ons het water in de mond kwam!

    http://www.wereldvlinders.be/diary/diary-full.html

hou je mond


  1. uitroep of uitdrukking waarmee men iemand doet zwijgen: mond dicht; zwijg

    Synoniem: mond dicht; zwijg

    'Mama, ik verveel me...' 'Hou je mond en kijk naar de lucht. Jullie wilden kamperen. Ik wou naar een hotel. We zijn er nu toch. Kijk naar de eclips en zwijg.'

    Poes poes poes, Paul Mennes,

iemand de mond snoeren


  1. iemand het zwijgen opleggen

    De regering heeft onophoudelijk geprobeerd de onafhankelijke media de mond te snoeren door hun uitzendmogelijkheden te beperken of hun verspreiding te bemoeilijken.

    De Standaard,

iemand de pap in de mond geven


  1. iemand een gemakkelijke oplossing aanbieden

    Ik geef je een contrabas, ik geef je de naam van een goeie bassist, ik geef je de pap in de mond. Dan ga je toch niet tussen een hoop schooljongens op een basgitaartje vier, vijf akkoorden staan tokkelen.

    Bas, Annie Van Keymeulen,

iemand de woorden uit de mond halen; iemand de woorden uit de mond nemen


  1. zeggen wat iemand van plan was te zeggen

    Zij was een meisje. 'Denk maar niet dat we het prettig vinden, twee weken met jullie opgescheept zitten,' zei mijn ene broer. 'Je haalt me de woorden uit de mond,' zei Gregory.

    Broere, Bart Moeyaert,

    "Zullen we dan maar in de tuin gaan zitten?" Wéér hij. "Daar zien ze ons niet. Kunnen ze zo niet merken dat ik aan de drank ben. Ik héb nu nog altijd een redelijk goede reputatie in de streek." "Op gebied van drinken toch," knipoogt mijn vrouw. Zij neemt mij de woorden uit de mond.

    Gras, Clem Schouwenaars,

iemand de woorden uit de mond kijken


  1. iemand vol verwachting en spanning aankijken om hem aan te sporen iets te zeggen; ook: heel aandachtig en vol verwachting naar iemand luisteren

    Als ik ophoud met praten om de gelegenheid te geven te notuleren, zegt hij: 'Praat u alstublieft door.' Ook Vera lijkt mij de woorden uit de mond te kijken. Maar nu ik eenmaal gestopt ben gaat het niet meer.

    Hersenschimmen, J. Bernlef,

iemand een grote mond geven


  1. iemand brutaal toespreken

    Een andere gevangene, die een bewaker een grote mond had gegeven, werd met benzine overgoten en in brand gestoken.

    NRC,

iemand een slot op de mond doen; iemand een slot op de mond geven


  1. iemand doen zwijgen

    Hij vindt dat Nordholt zich niet moet bemoeien met actuele politieke zaken. 'Maar het is niet mijn bedoeling om hem een slot op de mond te geven.'

    Meppeler Courant,

iemand het brood uit de mond nemen; iemand het brood uit de mond stoten


  1. iemand zijn broodwinning ontnemen

    De uitbreiding van het complex met een korenmaalderij werd in eerste instantie in l903 in de ijskast gezet omdat men de plaatselijke molenaars het brood niet uit de mond wilde nemen; in l919 kwam die uitbreiding er toch.

    Meppeler Courant,

    De stad wordt overspoeld door chauffeurs-exploitanten, die elkaar vaak het brood uit de mond stoten.

    Het Parool,

iemand iets in de mond leggen


  1. iemand doen zeggen wat hij eigenlijk niet wil zeggen; ook: ten onrechte beweren dat iemand iets bepaalds gezegd heeft

    Ik zat onlangs in een panel en de moderator probeerde me koste wat het wil de term 'culturele verschraling' in de mond te leggen, maar er is helemaal geen sprake van een ontvetting van de cultuur.

    Cultuur is oorlog, Leo De Haes,

    Hooghe gaat ook verschillende keren zwaar uit de bocht door mij stellingen in de mond te leggen die nergens in het boek verwoord staan.

    De Standaard,

iemand in de mond bestorven liggen


  1. herhaaldelijk door iemand uitgesproken worden

    Het woord luiwammes ligt de moeders in de mond bestorven.

    Kriblijn, Barber van de Pol,

iemand het eten uit de mond kijken


  1. begerig toekijken terwijl iemand anders iets eet

    Mensen die anderen het eten uit de mond kijken [...]. Heb jij daar ook zo'n hekel aan, andere mensen die elke hap die jij neemt zitten te volgen?

    http://forum.fok.nl/topic/178815

iemand honing om de mond smeren; iemand stroop om de mond smeren


  1. iemand vleien

    'Natuurlijk ben ik het daarmee eens! Maar het gaat om de toon! Op de manier waarop hij dat doet, bereik je niks! Je moet ze eerst stroop om de mond smeren!'

    Requiem voor een vriend, J.J. Voskuil,

    Ik voelde me belangrijk. De meeste bezoekers smeerden me honing om de mond.

    Berthold 1200, Paul Koeck,

iemand naar de mond praten


  1. zeggen wat iemand wil horen

    Het morrende volk wisten zij naar de mond te praten tijdens de verkiezingscampagne.

    De Standaard,

iemand vol op de mond kussen; iemand vol op de mond zoenen


  1. iemand een dikke kus op de mond geven

    Toen Jan Hen ging zitten pakte hij meteen weer haar borsten en kuste haar vol op de mond.

    Een hete ijssalon, Heere Heeresma,

iemand voor in de mond liggen


  1. graag gezegd worden door iemand

    Het woord onaanvaardbaar ligt de Nederlander voor in de mond.

    De Standaard,

    Wat ons zwaar op de maag ligt, ligt ons meestal niet tegelijk voor in de mond.

    http://www.bethlehemparochie.nl/,

iets met de mond belijden


  1. iets beweren zonder ernaar te handelen

    Die belijden al jaren met de mond ouderenbeleid, maar doen er weinig aan.

    de Volkskrant,

iets uit iemands eigen mond hebben; iets uit iemands eigen mond horen; iets uit iemands eigen mond vernemen


  1. iemand zelf iets horen zeggen; iets van iemand zelf vernemen

    Ze weigerde uit te leggen waarom en ook al wist ik het wel, ik wilde het horen uit haar eigen mond.

    Altrapsodie, Geert Van Istendael,

    De theatermaker, Van Dullemen en Hondsdal, Magda van Grevelingen en Karien hadden nooit uit Toms eigen mond vernomen dat zijn vader dood was?

    Mensen met een hobby, Désanne van Brederode,

iets valt iemand uit de mond


  1. iets ontvalt iemand; iemand zegt iets zonder erbij na te denken

    Er wordt te veel gekletst, geleuterd, geluld. Ik ben de laatste om dat tegen te spreken, sta vaak verbaasd over wat mij allemaal uit de mond valt, maar dat we daarom zouden moeten zwijgen?

    De Standaard,

los in de mond zijn


  1. zonder terughoudendheid alles kunnen zeggen

    Moeder lachte overdreven. 'En jij?' vroeg ze aan vader. 'Ik? Nou, ik heb al even tussen haar kont geramd!' 'Dat zie ik,' zei moeder. 'Je hebt nu al een stijve piel!' Opnieuw brak het gezelschap in donderend gelach los en zijzelf kon ook al geen glimlach onderdrukken. Wat waren ze los in de mond! En toch waren het belijdende lidmaten van de Rooms Katholieke kerk.

    Een hete ijssalon, Heere Heeresma,

met een grote mond en een klein hart.; met een grote mond en een klein hartje.; met een grote mond met een klein hart.; met een grote mond met een klein hartje.; met een grote mond maar een klein hart.; met een grote mond maar een klein hartje.


  1. stoer pratend, maar eigenlijk bang of snel ontroerd

    Er is een slungelige jongen met stoere plannen, een grote mond en een klein hart en een woedend klein meisje, dat zichzelf als het 'zieligst en allenigst' aanprijst.

    NRC,

met een zuinige mond


  1. Vormvariant: met een zuinig mondje

    glimlachend, maar niet van harte

    Hij knikte en glimlachte met een zuinige mond.

    Alle vogels van de wereld, Daphne Buter,

(een woord) in de mond nemen


  1. (een woord) gebruiken

    Geen enkele politieke partij durft nog het woord 'uitkering' in de mond te nemen, als het gaat om het AOW-pensioen.

    Meppeler Courant,

met de mond vol tanden staan; met zijn mond vol tanden staan


  1. even niet meer weten wat te zegen; perplex staan

    Voor de tweede maal sta ik perplex, met de mond vol tanden. Christine is al weken op de hoogte van die verhouding. Beter gezegd: zij had een sterk vermoeden. Maar haar dat zo vlakaf horen uitspreken, zonder omwegen, het kind bij de naam genoemd... Ik moet iets zeggen. "Hoe zou zij dat kunnen weten?" "Van Fernand", antwoordt zij.

    Liliane, of De spiegelingen van leugen en liefde, Clem Schouwenaars,

met een hete aardappel in de mond


  1. bekakt pratend

    Het kader? Dat waren hoge heren en geleerden, met kakstemmen en hete aardappels in de mond, die trots de rood-wit-blauwe officiersstrik droegen en verder in hun broek scheten voor hun eigen manschappen.

    De Hunnen. Dl. 3: Vrede, Jan Cremer,

met een zilveren lepel in de mond geboren zijn; met een gouden lepel in de mond geboren zijn


  1. van adellijke of rijke afkomst zijn

    Tien kinderen uit verschillende bevolkingslagen, die om de zeven jaar zouden worden gefilmd en geïnterviewd zodat de documentaire hopelijk zou kunnen achterhalen hoe bepalend de maatschappelijke achtergrond voor iemands verdere leven was. Of het uitmaakte of je met een zilveren dan wel met een plastic lepel in je mond geboren was.

    De kinderen van Arthur, Kristien Hemmerechts,

met meel in de mond praten; met meel in de mond spreken


  1. eromheen praten; feiten of meningen niet ronduit willen geven

    We hadden afgesproken dat de politiek interessanter moet worden, parlementariërs moeten niet met meel in de mond spreken.

    NRC,

met open mond naar iets kijken, luisteren, enz.


  1. zo aandachtig, zo vol bewondering of zo vol verbazing naar iets kijken of luisteren dat de mond er als het ware van open valt

    Een schitterend beest. Glanzend zwart. Het dier trok een hele stoet bewonderaars. Ook ik keek met open mond naar de hengst.

    Het uitgerekte nu, Martijn Jacobs,

    In zijn verhalen viel er een bom op de school, maar gelukkig na school, anders was hij dood geweest, en over zijn velden liepen soldaten met modder aan hun laarzen. We luisterden met open mond, en vergaten wat er op ons bord lag koud te worden.

    Broere, Bart Moeyaert,

met twee monden praten; met twee monden spreken


  1. de ene keer dit zeggen en de andere dat; huichelachtig zijn

    Adenauer was een gewiekst onderhandelaar. Zo was het mislukken van de Europese Defensie Gemeenschap (EDG) in 1954 [...] een minder grote klap voor hem dan men meestal aanneemt. Voor de buitenwereld verklaarde hij dat dit een zwarte dag voor Europa was, maar op datzelfde moment had hij al een andere mogelijkheid in zijn achterzak, namelijk de toetreding tot de NAVO. Op deze manier behield hij in het buitenland zijn geloofwaardigheid als Europees politicus en bereikte ondertussen wat hij wilde: erkenning voor de BRD. Het is niet de enige keer dat hij met twee monden sprak.

    NRC,

    'Die man praat met twee monden [...]. Wij willen als goede buren met elkaar omgaan en namen genoegen met het verlichten van de twee tennisbanen die het verst van zijn woning afliggen. Als je binnen zit, heb je nagenoeg geen geluidsoverlast'. Het meest vervelende van de zaak vindt Knol dat Groot mondeling toe heeft gezegd geen bezwaar te zullen maken. 'Nu doet hij dat wel, dan is hij voor mij geen knip voor de neus waard'.

    Meppeler Courant,

met volle mond; met zijn mond vol


  1. met de mond vol eten

    Onbekommerd hapt ze in een stuk tortilla. Met volle mond zegt ze: 'Eet jij eigenlijk wel wat?'

    Zonder genade, Renate Dorrestein,

    Ze praat met haar mond vol, slurpt de soep, laat eten vallen en verslikt zich veel.

    Het verrotte leven van Floortje Bloem, Yvonne Keuls,

mond dicht


  1. Vormvariant: mondje dicht

    hou je mond; houd je mond; wees stil; zwijg
    Als vermaning om stil te zijn of als verzoek om iets niet verder te vertellen.

    Synoniem: houd je mond; hou je mond; zwijg

    Links-twee-drie-vier. Steffi keek naar het gezicht van Lomma Kaj Lanka naast haar. Kaj keek angstig terug. 'Wat gaat er gebeuren, sergeant?' 'Arbeidsinzet, denk ik, puin ruimen.' 'Mond dicht!' riep het partizanenmeisje dat het dichtst bij hen liep.

    De nymfentrein en andere verhalen, Herman Pieter de Boer,

    Mijn moeder snauwde: 'Houd je mond!'

    De kleine blonde dood, Boudewijn Büch,

monden voeden; monden te voeden hebben


  1. mensen eten geven, te eten geven

    Zes monden moest ze voeden, toen de grootvader in het strafkamp zat.

    Marcel, Erwin Mortier,

    Soms is de "plaatsing" van een kind in de gevangenis de oplossing voor een kroostrijk gezin dat het moeilijk heeft om alle monden te voeden.

    De Standaard,

(niet) in de mond (durven) nemen


  1. (Met betrekking tot bepaalde woorden)
    (niet) gebruiken; (niet) durven uitspreken

    Het was een ongewoon woord voor hem en hij kende het precieze gebruik ervan niet. Het stemde tot nadenken dat hij het in de mond nam.

    Bas, Annie Van Keymeulen,

    Het woord sexy durven zij zelfs niet in de mond nemen, maar het is het allereerste adjectief dat hààr te binnen schiet.

    De Standaard,

niet op zijn mond gevallen zijn


  1. Vormvariant: niet op zijn mondje gevallen zijn

    het goed kunnen zeggen; niet te verlegen zijn om (veel) aan het woord te zijn of zijn mening te geven

    Ook de Pumpkins hebben last van veel cynische twijfel aan hun oprechte instelling, maar Billy Corgan is niet op zijn mond gevallen. Hij verwerpt het openlijke nihilisme van punk als naïef en ziet in rock niet meteen een creatieve vluchtroute.

    De Standaard,

    Met dat meisje was het uitkijken, die was niet op haar mondje gevallen. En vechtlustig, dat ook nog!

    In liefdes naam, Greta Seghers,

van mond tot mond gaan


  1. rondverteld worden

    Het verhaal gaat van mond tot mond, maar bepaalde boodschappen laten zich soms beter op schrift verspreiden.

    http://www.meertens.nl/

zich het eten uit de mond sparen


  1. zeer veel sparen en zuinig leven

    Minder bemiddelde Kongolese jongeren sparen zich het eten uit de mond om zich eens in de zoveel maanden een satijnen droom aan te kunnen schaffen.

    De Standaard,

zijn mond (dicht)houden; stijf zijn mond dichthouden


  1. niets zeggen; zwijgen

    Van mijn baas moest ik tegenover de klanten mijn mond houden of Nederlands praten met zo min mogelijk accent.

    http://www.waldencultuur.nl/Bernd_Lehmann/WEBLOG/4.html,

    Ze hoorden me uit op het internaat, maar ik hield stijf mijn mond dicht.

    Het verrotte leven van Floortje Bloem, Yvonne Keuls,

zijn mond opendoen


  1. ergens wat van zeggen; zijn mening geven

    Medewerkers die hun mond opendoen en kritiek uiten, worden met ontslag bedreigd of met een zogeheten strafoverplaatsing geconfronteerd.

    http://www.nu91.nl/PERSBERICHTARDUINAPRIL2000.HTM,

    Er zijn er toch genoeg die hun mond open hadden kunnen doen?

    NRC,

zijn mond roeren


  1. zich laten horen

    Haar woede had haar ook de kracht gegeven om haar mond te roeren.

    Het goddelijke monster, Tom Lanoye,

    Het Newyorkse meisje Sara Allen ontmoet daarin de muze van het Vrijheidsbeeld: een oude vrouw die krachtig haar mond roert en zich door geen gewin of belang laat binden.

    NRC,

zijn mond staat geen ogenblik stil; zijn mond staat geen seconde stil; zijn mond staat nooit stil


  1. hij praat voortdurend

    Overdag is het ook een druk kind, haar mond staat geen ogenblik stil.

    http://home.wish.net/~homeopat/inhoud-2.htm

    Het was zaak om het gesprek niet stil te laten vallen. In de auto dwong hij Marco tot antwoorden, al was het met een kort ja of neen. Bij langere stiltes dreigde er een landerigheid te ontstaan. 'Je mond staat geen seconde stil,' grinnikte Marco.

    Na de siësta, Paul Koeck,

zijn mond valt open (van verbazing, verwondering, e.d.)


  1. hij is uitermate verbaasd, verwonderd, e.d.

    Onze mond viel open van verbazing, een broer schoof bijna van het randje van zijn stoel, en een andere broer, die bijna nooit iets zei, maakte een zoemend geluid.

    Broere, Bart Moeyaert,

zijn mond voorbijpraten


  1. zeggen wat men eigenlijk moest verzwijgen of geheimhouden

    Maar kom – voor hij zijn mond voorbijpraatte en het geheim schond van zijn onderzoek – dronk je nog een allerlaatste mee?

    Het goddelijke monster, Tom Lanoye,

Spreekwoorden


Bitter in de mond, maakt het hart gezond


  1. een goed medicijn hoeft niet lekker te smaken

    Choleodoron: Bitter in de mond maakt het hart gezond? Een Haarlemse antroposofische huisarts beveelt Choleodoron van Weleda aan als cholestrolverlager, terwijl hij de statines maar niets vindt.

    http://www.kwakzalverij.nl/513/Choleodoron_Bitter_in_de_mond_maakt_het_hart_gezond_

De morgenstond heeft goud in de mond


  1. vroeg opstaan laat iemand meer werk verrichten, goed bestede morgenuren brengen veel voordeel; algemener ook: vroeg opstaan is veel waard

    Troost putte je uit het spreekwoord: de morgenstond heeft goud in de mond, maar van dat goud heb ik de eerste vijftien jaar van mijn leven niet veel gemerkt.

    Ongewenste zeereis, Maarten ’t Hart,

    De morgenstond, heeft goud in de mond. Dat heb ik gelukkig meerdere malen mogen ervaren hier. Ik denk dat ik nog nooit zo vaak vroeg ben opgestaan, maar ook nog nooit zo vaak zoveel moois heb gezien in de morgen.

    http://meesterjelle.gaatverweg.nl/de-morgenstond-heeft-goud-in-de-mond/2011/03/11/,

    "De avond brengt geween, de ochtend blijdschap", zegt de psalmist niet voor niets (Ps. 30, 6) en de morgenstond heeft goud in de mond - wie vroeg opstaat vindt daar het goud van Gods Woord.

    http://www.latijnseliturgie.nl/

Waar het hart van vol is, loopt de mond van over


  1. men spreekt graag over dingen waarvan men vervuld is

    Omdat de mond vol is waar het hart van over loopt, blikte hij verlekkerd terug.

    De Telegraaf,

Woordfamilie


Als deel van een afleiding


Als deel van een afleiding


  • ontmonden

Als rechterlid in samenstellingen en samenkoppelingen


Als linkerlid in samenstellingen en samenkoppelingen


mond 2.0

(weinig gebruikt)

plaats waar een rivier uitmondt in de zee of in een andere rivier; monding

Betekenisbetrekking


metafoor
Betrokken betekenissen1.0 : 2.0

Semagram


Een mond…

is een plaats

  • [Afmeting] is doorgaans veel breder dan de rest van de rivier
  • [Plaats] is de plaats waar een rivier uitmondt in de zee of in een andere rivier

    Algemene voorbeelden


    Toen deze zeearm in 1970 werd gedicht, had de chemische vervuiling van de Rijn haar hoogtepunt bereikt, waardoor het Haringvliet, samen met Hollands Diep en Biesbosch, werd opgezadeld met geweldige hoeveelheden verontreinigd slib. Saeijs ontleent hieraan een van de 'grote lessen': "Sluit de mond van een rivier nooit af vóór je die rivier weer schoon hebt."

    NRC,

    Woordfamilie


    Als rechterlid in samenstellingen en samenkoppelingen


    mond 3.0

    opening of ingang

    Betekenisbetrekking


    metafoor
    Betrokken betekenissen1.0 : 3.0

    Semagram


    Een mond…

    is een opening

    • [Functie] is bijvoorbeeld de opening waardoorheen iets naar binnen of naar buiten gaat

      Algemene voorbeelden


      Meneer Vaneenooghe duwde tegen de poort, die als de mond van de hel voor ons openging.

      Mijn tweede huid, Erwin Mortier,

      Verminder nu de acetyleen geleidelijk aan tot de vlam terug aan de mond van de lasbrander kleeft.

      http://www.brico.be/fiches/08/01/bfe_N_08_01_10.htm

      Zodra de droogijs-korrels de mond van het straalpistool verlaten gaan ze van vaste vorm over in gasvorm. Daardoor treedt er geen oppervlaktebeschadiging op aan het te reinigen materiaal.

      http://www.huneveld.nl/frames.htm

      Toen ik in de film 'Pasqualino Sette Bellezze', van Linda Wertmüller, Fernando Rey, om aan de gruwelen van een nationaal-socialistisch folterkamp te ontkomen, zelfmoord zag plegen door zich in een eendere monsterlatrine te gooien, schoot me de penetrante doodsgeur in de mond van het vat fecaliën uit de catacomben van mijn kindertijd.

      Prelude, Wannes Van de Velde,

      Als ik nu (op 1 jan. 2010) in de mond van het wormgat in het ruimteschip klim, zal ik door de andere mond in onze huiskamer komen op 1 jan. 2000, en daar zal ik mijn jongere zelf ontmoeten.

      NRC,

      Woordfamilie


      Als rechterlid in samenstellingen en samenkoppelingen