Walvis/walvis


A - dier

walvis 1.0

groot, in het water en meestal in zee levend zoogdier dat min of meer de gedaante heeft van een zeer grote vis, met naar verhouding zeer kleine ogen en boven op de kop een spuitgat dat waterdamp opspuit
In wetenschappelijke zin in toepassing op alle leden van de orde der walvisachtigen (Cetacea) die twee onderordes omvat: de baleinwalvissen of baardwalvissen (Mystacocetiof Mysticeti) en de tandwalvissen (Odontoceti). In de algemene taal meestal beperkt tot baleinwalvissen, zoals de Groenlandse walvis, en onderscheiden van tandwalvissen als de orka en de dolfijn.

Semagram


Een walvis…

is een zoogdier; is een dier

  • [Afmeting] is, afhankelijk van de soort, 2,1 m (kleinste potvis) tot ongeveer 30 m (blauwe vinvis) lang
  • [Geluid] zingt; brengt een soort gezang voort; maakt een zingend geluid
  • [Vorm] heeft min of meer de vorm van een zeer grote vis
  • [Bouw] is gewerveld
  • [Deel] heeft een krachtige, platte staartvin, twee kleine vinnen aan de zijkant en, afhankelijk van de soort, wel of geen kleine rugvin; heeft een spuitgat op de kop; heeft in de mond baleinen of tanden; heeft zeer kleine ogen in verhouding tot de rest van het lichaam
  • [Voortplanting] brengt de jongen levend ter wereld
  • [Plaats] leeft doorgaans in koel zeewater, maar sommige dolfijnsoorten komen ook in rivieren voor
  • [Leeftijd] wordt, afhankelijk van de soort, 45 tot 200 jaar oud
  • [Beweging] verplaatst zich door middel van verticale golfbewegingen van de wervelkolom; kan ondanks zijn gewicht sierlijke sprongen maken boven het water
  • [Gedrag] is een vleeseter; is als baleinwalvis een filtervoeder
  • [Onderscheid of tegenstelling] heeft, in tegenstelling tot de vissen, geen schubben
  • [Verscheidenheid] is een baleinwalvis, bijvoorbeeld een grijze walvis, een Groenlandse walvis, of is een tandwalvis, bijvoorbeeld een potvis, een orka, een dolfijn

RijkAnimalia; Dieren
StamChordata; Chordadieren
KlasseMammalia; Zoogdieren
OrdeCetacea; Walvissen

Algemene voorbeelden


Er bestaan 2 soorten walvissen: baleinwalvissen en tandwalvissen.

http://www.dolfinarium.nl/wie/default.htm

Walvissen leven immers niet aan de wal. Integendeel, deze dieren vind je enkel in zeeën, oceanen en rivieren. Hun lichaamsbouw is dan ook helemaal aangepast aan het leven in het water: ze hebben vinnen om goed te kunnen zwemmen en een gestroomlijnde vorm zodat ze gemakkelijk door het water kunnen glijden [...]. Walvissen zijn zoogdieren, net zoals wij. Ze hebben haren (en geen schubben zoals de vissen), ze brengen hun jongen levend op de wereld (en leggen dus geen eieren) en ze ademen door longen.

http://www.wwf.be/nl/juniors/pao/dossier/lescetaces.html

Doordat walvissen door longen ademen, moeten ze op regelmatige tijdstippen naar de oppervlakte komen om naar adem te happen. Dat "lucht-happen" gebeurt met veel vertoon: bij het opduiken stoten ze eerst de opgebruikte lucht uit via hun spuitgat vooraleer ze nieuwe lucht in hun longen opnemen. Vroeger dacht men dat de walvis een fontein van water uitspoot. Dat was dus fout. In werkelijkheid wordt er enkel waterdamp uitgespoten.

http://www.wwf.be/nl/juniors/pao/dossier/lescetaces.html

Het lied van de walvis. Walvissen communiceren met elkaar. Zij gebruiken daarbij natuurlijk geen woorden zoals wij, dat zou onder water ook niet echt mogelijk zijn, maar wel plof- en fluitgeluiden die heel ver weg nog te horen zijn. De "taal" van de walvissen werd heel toevallig ontdekt door militairen die rond het eiland Hawaï onderwatergeluiden opnamen met een recorder. Zij registreerden een hele hoop geluiden die ze niet konden thuisbrengen. Later bleken die afkomstig te zijn van de walvissen die in dat gebied rondzwommen.

http://www.wwf.be/nl/juniors/pao/dossier/lescetaces.html

Er was dan ook veel geld te verdienen met het doden van walvissen. Vroeger werden de baardwalvissen gedood om er verschillende producten van te maken: het spek werd gebruikt om olie voor olielampen, margarine en zeep van te maken; de baleinen werden gebruikt ter versteviging van korsetten; uit de kop van de potvis werd olie gehaald die gebruikt werd in de cosmetica en voor het maken van kaarsen.

http://www.wwf.be/nl/juniors/pao/dossier/lescetaces.html

Om hun weg te zoeken en vaak ook om te jagen, gebruiken de walvissen een "echolokatie-systeem". Dat wordt echter heel moeilijk als er veel boten varen of als er industriële activiteiten uitgevoerd worden onder water (zoals onderwater-explosies).

http://www.wwf.be/nl/juniors/pao/dossier/lescetaces.html

Aangespoelde walvissen zijn meestal per ongeluk in de Noordzee terechtgekomen. Ze zijn de verkeerde kant op gezwommen tijdens hun jaarlijkse reis naar de evenaar. Mogelijk door de booractiviteiten en de vele scheepvaart op die route. De Noordzee is te ondiep voor hen. Hun sonar raakt ontregeld en daardoor stranden ze [...]. Er zijn ook walvissen die in de Noordzee wonen. De zee is een thuis voor zo'n 11.000 witflankdolfijnen en 7.500 witsnuitdolfijnen.

http://www.greenpeace.nl/campaigns/intro?campaign_id=4567=1,

De commerciële jacht op walvissen is over de hele wereld verboden sinds 1986, omdat de reuzendieren met uitsterven waren bedreigd.

De Standaard,

Combinatiemogelijkheden


met adjectief ervoor


  • een enorme walvis
  • een gigantische walvis
  • een grote walvis

Uit een rimpelloos blauwe zee springen gigantische walvissen de lucht in.

Meppeler Courant,

Daarbij kan het de zeelieden moeilijk zijn ontgaan, dat hier ook grote walvissen rondzwommen.

NRC,

met adjectivisch voltooid deelwoord


  • een aangespoelde walvis
  • een geharpoeneerde walvis

Waar ik als kind al van droomde en wat er nog altijd niet van gekomen is: de tijgers over de kop aaien, de zeehonden strelen, de aangespoelde walvissen kalmeren door ze met mijn vlakke hand klopjes te geven op hun luiende, eindeloze flanken.

De dieven zijn al gaan slapen, Leo Pleysier,

Japanse geleerden probeerden alvast wat er gebeurt als ze sperma en eitjes van 'om wetenschappelijke redenen' geharpoeneerde walvissen bij elkaar brengen.

De Standaard,

met adjectivisch tegenwoordig deelwoord


  • een zingende walvis

Het effect wordt nog versterkt door het geluid van zingende walvissen, de kreten van de zeehonden op het pakijs en het gepiep van de jongen van de keizerspinguïn in de blizzard.

http://www.natuurwetenschappen.be/museum,

als subject bij een werkwoord


  • aanspoelen

Dat men vroeger ook vaak bijzonderheden naar Meppel haalde moge blijken uit het feit dat in de jaren zestig een walvis van 24 meter aanspoelde aan onze kust. Deze was geprepareerd en op een grote trailer werd deze reus vervoerd.

Meppeler Courant,

als object bij een werkwoord


  • walvissen jagen
  • walvissen observeren
  • walvissen stropen
  • walvissen vangen
  • walvissen zien
  • een walvis harpoeneren

Als we vandaag walvissen zien, zal het voor Víknafjöll zijn: hier baadt de baai in het zonlicht.

De Standaard,

De Noren vonden de acties minder onschuldig. Om het verzet van de hinderlijke Greenpeace-schepen te breken, werd een noodwetje bedacht op grond waarvan de schepen mochten worden geeënterd en aan de ketting gelegd. Dat gebeurde toen de Noorse walvisvaarder Senet, die al ruim drie weken vrijwel niets had weten te vangen door de Greenpeace-acties, een walvis dreigde te harpoeneren.

NRC,

De gerestaureerde vissersschuit Knörrinn maakt tochten naar het eilandje Lundey, het koninkrijk van duizenden papegaaiduikers, en naar de Skjálfandi-baai om walvissen te observeren.

De Standaard,

Een aantal landen, waaronder Rusland, zou onbekende, maar grote aantallen walvissen stropen.

NRC,

Een verzoek van de Makah-Indianen om opnieuw walvissen te mogen vangen, plaatst Washington in een lastig parket.

De Standaard,

De IWC aanvaardde gisteren de Noorse schatting dat het bestand van dwergvinvissen in de noordoostelijke Atlantische Oceaan aangroeide van zowat 75.000 vorig jaar tot 118.000 nu. Met die raming rechtvaardigt Noorwegen zijn plannen om dit jaar 425 van die walvissen te jagen.

De Standaard,

in voorzetselgroep


  • op walvissen jagen

Het doet je bijna vergeten dat IJsland een van de landen is die hardnekkig op walvissen blijven jagen - officieel blijven de walvissen "in de netten hangen".

De Standaard,

met substantief ervoor


  • een groep walvissen
  • een kudde walvissen

Op een zondagmiddag bleef ze hangen in een film over walvissen. Ze viel erin toen een kudde walvissen voor de kust van Alaska in beeld was.

Hokwerda's kind, Oek de Jong,

Floor vertelde dat het fantastisch was om op een klip aan de rand van het continent te staan, met achter de horizon Antarctica, en een groep walvissen te zien.

Zuiderkruis, Pauline Slot,

met ander, nevengeschikt substantief


  • dolfijnen en walvissen

Geleerden zijn bezig de taal van dolfijnen en walvissen te decoderen.

Opwaaiende zomerjurken, Oek de Jong,

Vaste verbindingen


echte walvis


  1. walvis die behoort tot de Balaenidae, een kleine familie van baardwalvissen, waartoe o.a. de Groenlandse walvis behoort
    Dankt zijn naam aan de Engelse walvisvaarders die hem right whale noemden omdat hij meer olie en baleinen bevat dan andere walvissoorten.

    Semagram


    Een echte walvis…

    is een walvis

        Bij de baardwalvissen vind je 3 families: de echte walvissen, de grijze walvissen, de vinvissen.

        http://www.wwf.be/nl/juniors/pao/dossier/lescetaces.html

      grijze walvis


      1. soort van baardwalvis die gekenmerkt wordt door grijswitte patronen op het lichaam, veroorzaakt door parasieten; Eschrichtius robustus

        Semagram


        Een grijze walvis…

        is een walvis

            De huid is bedekt met zeepokken. Wordt 12 tot 16 meter lang en 25.000 kg zwaar. Heeft een speklaag van 20 cm. De grijze walvis beweegt zich langzaam door het water.

            http://archive.greenpeace.nl/ams/walvissoorten2.shtml,

          witte walvis


          1. witte dolfijn (Delphinapterus leucas); beloega

            Synoniem: beloega; beloegadolfijn; beloegawalvis; witte dolfijn; zeekanarie

            Semagram


            Een witte walvis…

            is een walvis

                Een tot op het eind spannende documentaire over een eenzame witte walvis op drift. Het is 1966, Nederland en Duitsland zijn in rep en roer. 'Moby Dick', zoals het volk de Canadese walvis noemt, verdwaalt en zwemt per abuis de Rijn in. Tot ver in Duitsland.

                http://www.cinemadelicatessen.nl/films-192-de-witte-walvis.html

              Groenlandse walvis


              1. walvis uit de familie Balaenidae, de echte walvissen, die in de arctische en subarctische wateren voorkomt, dichtbij land en aan de rand van pakijs, en die gekenmerkt wordt door zijn u-vormige onderkaak en de langste baleinen van alle baardwalvissen; Balaena mysticetus

                Semagram


                Een groenlandse walvis…

                is een walvis

                    Merkt u op zee een grote, gedrongen walvis op met kleine oogjes, dan is de kans groot dat het een Groenlandse walvis is.

                    http://www.natuurwetenschappen.be/museum,

                    Door zijn dikke speklaag blijft de Groenlandse walvis na zijn dood op zijn rug in het water drijven. Dit in tegenstelling tot andere walvissoorten, die zinken en daarom sinds ongeveer 1860 met lucht worden opgeblazen om ze niet kwijt te raken. Door de intensieve jacht is de Groenlandse walvis zeldzaam geworden.

                    NRC,

                  Jonas in de walvis; toen Jonas in de walvis zat


                  1. zinsnede uit een kinderliedje dat een spelletje begeleidt waarbij twee volwassenen een kind aan armen en benen heen en weer slingeren en omhoog gooien
                    Naar een Bijbelverhaal waarin de profeet Jonas van God de opdracht krijgt om de mensen in Ninive te waarschuwen voor de verwoesting van de stad. Jonas weigert en vaart met zijn schip de andere kant op. Het schip wordt door een storm overvallen en Jonas wordt opgeslokt door een walvis. Wanneer Jonas wordt uitgespuugd door de walvis, besluit hij alsnog naar de stad te gaan om de mensen te waarschuwen.

                    Niet zeuren, dikkiebeer, laat papa nou los, hoe kunnen we hier nu Jonas in de walvis doen, temidden van deze drukte. Hoewel, hoe mooi zou het zijn om je hier aan mijn gestrekte armen rond te zwieren en je dan los te laten als een ballonnetje.

                    Zonsopgangen boven zee, Jeroen Brouwers,

                  Woordfamilie


                  Als rechterlid in samenstellingen en samenkoppelingen


                  Als linkerlid in samenstellingen en samenkoppelingen


                  • walvisachtige
                  • walvisbalein
                  • walvisbeen
                  • walvisbot
                  • walviscommissie
                  • walvisdans
                  • walvisgraver
                  • walvishaai
                  • walvisjacht
                  • walvisjager
                  • walviskaak
                  • walviskijken
                  • walvisolie
                  • walvispopulatie
                  • walvisproduct
                  • walvisreservaat
                  • walvisrug
                  • walvissoort
                  • walvisspek
                  • walvisstand
                  • walvisstation
                  • walvissushi
                  • walvisvaarder
                  • walvisvaart
                  • walvisvanger
                  • walvisvangst
                  • walvisvlees
                  • walvisvloot

                  Walvis 2.0

                  (astronomie)

                  het sterrenbeeld Cetus aan de hemelevenaar, dat genoemd is naar het zeemonster Ceto uit de Griekse mythologie en dat de bekende veranderlijke ster Mira bevat die een 'staart' van gas achter zich aan sleept

                  Betekenisbetrekking


                  metafoor
                  Betrokken betekenissen1.0 : 2.0

                  Semagram


                  Walvis…

                  is een sterrenbeeld

                  • [Vorm] heeft min of meer de vorm van een walvis
                  • [Waarneembaarheid] is bij ons soms zichtbaar in oktober
                  • [Plaats] bevindt zich bij de hemelevenaar

                    Algemene voorbeelden


                    De bekende veranderlijke ster Mira in het sterrenbeeld Walvis blijkt een 'staart' van gas achter zich aan te slepen met een lengte van maar liefst dertien lichtjaar.

                    http://www.kennislink.nl/publicaties/staart-ster

                    B - wet Walvis

                    Walvis 1.0

                    ((vooral) in Nederland, overheid)

                    Nederlandse wet die de wetgeving en regelgeving rond de uitvoering van de werknemersverzekeringen vereenvoudigt

                    Semagram


                    Walvis…

                    is een wet

                    • [Functie] dient als vereenvoudiging van de wetgeving en regelgeving rond de uitvoering van de werknemersverzekeringen

                      Algemene voorbeelden


                      Wet administratieve lastenverlichting en vereenvoudiging in socialeverzekeringswetten (Walvis). Dit wetsvoorstel vereenvoudigt de wet- en regelgeving rond de uitvoering van de werknemersverzekeringen. Daarbij gaat het om de vereenvoudiging van het loonbegrip en de dagloonsystematiek. Daarnaast worden er wijzigingen in het administratieve proces aangebracht.

                      http://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/28219_wet_administratieve