bot


A - Als substantief met lidwoord 'het'

bot 1.0

afbeelding

Bron: Ranveig
(CC BY-SA 3.0)

meestal inwendig, hard lichaamsdeel van mens of dier dat ervoor dient om het lichaam in vorm te houden en vitale delen te beschermen

Semagram


Een bot…

is een lichaamsdeel; is een deel

  • [Afmeting] heeft verschillende afmetingen, afhankelijk van het soort bot en afhankelijk van de diersoort
  • [Kleur] heeft een lichte (witte of gelige) kleur maar is in verweerde toestand ook bruin
  • [Vorm] heeft allerlei vormen, afhankelijk van het soort bot
  • [Materiaal] bestaat onder andere uit collageen (bindweefsel) en calcium (kalk)
  • [Structuur] heeft hard beenweefsel aan de buitenkant en is hol of gevuld met sponsachtige beenweefsel aan de binnenkant
  • [Geheel] is een deel van een mens of dier en alle botten samen vormen het skelet of beenderengestel
  • [Functie] dient om een lichaam in model te houden, om vitale, inwendige organen te beschermen of speelt een belangrijke rol bij bewegingen
  • [Gebruikswijze] wordt soms gebruikt voor het maken van gebruiksvoorwerpen en siervoorwerpen en wordt als deel van een dier ook ter bereiding van soepen gebruikt
  • [Belang] is voor het lichaam van belang en speelt daarom ook een grote rol bij orgaan- en weefseldonatie

Algemene voorbeelden


Alle botten vormen het skelet dat ons lichaam 'in model' houdt.

http://www.kring-apotheek.nl/zz/zz35.html,

Ze roert door de pan met het stuk bot erin. Een krachtige bouillon is goed voor een mens, wat extra zout met al dat vochtverlies.

Erbarme dich; Grote schoonmaak in 30 seconden, Hanneke Paauwe,

De benige botten van zijn jongenslichaam waren nu omhuld met een nadrukkelijk aanwezige spiermassa, zijn gelaatstint blaakte van natuurlijke gezondheid, zijn pak rook naar de stomerij.

Slaap!, Annelies Verbeke,

Iedere beweging komt tot stand door een samenspel van botten, spieren en zenuwen.

http://www.instituut-sandra.com/

Beenvissen zijn vissen met echte botten.

http://www.dolfinarium.nl/wie/default.htm

Combinatiemogelijkheden


als subject bij een werkwoord


  • breken

Wanneer het bot breekt, kan het gebeuren dat het bot door de huid naar buiten steekt. Dit heet een open fractuur.

http://www.gezondheidsnet.nl/bewegen/videos/163/botbreuken-1

Als een bot breekt, gaan ook de bloedvaten stuk.

http://www.schooltv.nl/beeldbank/clip/20021104_ehbo09

En vlak onder het montuur zit het weke neusvel dat wijkt en daaronder zit het kraakbeen dat kraakt en daaronder zit het bot van de neusbrug dat breekt.

Volgend jaar in Berchem, Leo Pleysier,

als object bij een werkwoord


  • bot breken
  • botten breken

Of een bot werkelijk gebroken is, kan pas uitgemaakt worden in het ziekenhuis.

http://www.ehbo-uithoorn.nl/ongevallen-4.html

Een downhiller is een specialist in het zo hard mogelijk met een mountainbike van een berg afrijden zonder alle botten te breken.

De Limburger,

En vlak onder het montuur zit het weke neusvel dat wijkt en daaronder zit het kraakbeen dat kraakt en daaronder zit het bot van de neusbrug dat breekt.

Volgend jaar in Berchem, Leo Pleysier,

met adjectief ervoor


  • broze botten
  • sterke botten
  • sterkere botten
  • zwakke botten

Dat de ontkalkte, broze botten een verhoogd risico op een gebroken pols of heup opleveren, is bekend.

De Limburger,

Calcium is essentieel voor de opbouw van sterke botten.

http://www.wvc.vlaanderen.be/gezondsporten/voeding/

Mensen met rachitis hebben zwakke botten (ze breken gemakkelijk) die bovendien vervormen omdat ze niet goed groeien.

http://www.diagnose-kanker.nl/immunologie.htm#Hoe%20werkt%20ons%20immuumsysteem

Hoogbejaarden breken niet enkel hun heup omdat ze broze botten hebben, maar ook omdat ze vaker vallen.

De Standaard,

Voor vrouwen heeft lichamelijke beweging bovendien nog een ander positief effect: het zorgt voor sterkere botten en vertraagt botontkalking.

http://www.gezondheidsnet.nl/

Schotse Terriër. Een hond met sterke botten, breedgebouwd, op korte poten, die een krachtige indruk maakt.

http://users.belgacom.net/gc358511/schotse_terrier.htm

met adjectivisch voltooid deelwoord


  • afgekloven bot
  • afgekloven botten
  • uitgebeende botten

We vinden een stuk afgekloven bot, waarschijnlijk van een hert.

De Standaard,

Eenmaal thuis gooi ik de hondenbakjes in de vuilnisemmer en laat ze volgen door de twee ballen, het afgekloven bot en de groene riem.

Bulgaar in Wassenaar, Michael Eenhoorn,

De culinaire encyclopedie noemt bij de mogelijke ingrediënten separatorvlees, de vleesresten die machinaal van de uitgebeende botten zijn geschraapt.

NRC,

Hij gaat door een klein poortje aan de achterzijde naar binnen, steekt de binnenplaats over, dwaalt door de lege vertrekken, ziet overal afgekloven botten, uitgedoofde vuren, verdroogde stukken brood en andere sporen van bewoning door zwervers, en loopt tenslotte door de hoofdpoort weer naar buiten.

Waarom het leven sneller gaat als je ouder wordt, Douwe Draaisma,

De stinkende ingewanden, paars van kleur en groen uitgeslagen, die vreselijke bloeduitstortingen vertoonden, de uitgebeende botten werden in een hoog vat op de kar gegooid.

De Hunnen. Dl. 2: Bevrijding, Jan Cremer,

met ander, nevengeschikt substantief


  • de schedel en de botten
  • botten en schedels
  • schedels en botten
  • botten en tanden
  • tanden en botten

De schedel en de botten zijn voor onderzoek overgebracht naar het gerechtelijk laboratorium in Rijswijk.

NRC,

De Merovingische crypte en de graftomben van de graven van Brabant zijn aan Prousts fantasie ontsproten, maar onder de vloer zit wel een vracht anonieme botten en schedels verborgen.

De Standaard,

Zoals ik al meteen vermoedde waren de botten en tanden niet van een mens, maar van een dier.

De jongen die alles goed wou denken, Ben Faccini,

Fluoride vormt een onderdeel van tanden en botten.

http://www.koffiethee.nl/thee/htm/index.asp

Witte schedels en botten zijn een onmisbaar onderdeel van stripverhalen en tekenfilms en als zodanig niet eng, maar deze schedels zijn niet wit.

http://www.xs4all.nl/~dood/index.html,

Vaste verbindingen


het hangt me de botten uit


  1. ((vooral) in België)
    het zat zijn; er genoeg van hebben

    Synoniem: ergens de buik van vol hebben; iets hangt me de keel uit

    Het hangt mijn botten uit (ik ben het meer dan zat) is de hartenkreet van iemand die inziet dat al zijn inspan ningen geen resultaat hebben.

    http://issuu.com/associatiepraktijkexamens/docs/ass12007-01_opkoers_-_opmaak_augustus_2012,

    Het geboe naar aanleiding van Luc Bondy's Tosca [...] blijft aanhouden, zo lees ik in de pers. Dat hangt serieus mijn botten uit. De achterlijke theatersmaak van grote delen van het Amerikaanse publiek is de laatste 25 jaar niet meegeëvolueerd.

    http://vlaamswagnergenootschap.blogspot.nl/2009_10_01_archive.html,

    Vanuit de ervaring van kinderen die van de schoolbanken geplukt worden en teruggestuurd worden naar hun land van herkomst, startten Jos en de Omnimundo-leerkrachten de Beweging van de kinderen zonder papieren op. Het hangt Jos hier 'zijn botten uit'.

    http://aff.skynetblogs.be/archive/2005/10/12/de-ene-van-dermeersch-is-niet-de-andere-vandermeersch.html,

iets uit zijn botten slaan


  1. ((vooral) in België)
    iets uitkramen zonder kennis van zaken; onzin verkopen; kletsen

    Ik geloof niet dat politiekers op dat niveau spontaan en zonder ruggespraak zomaar iets uit hun botten slaan! Dat zou kunnen op gemeentelijk niveau maar niet bij de top van de partij.

    http://www.golfbrekers.be/de-kracht-van-het-bochtenwerk/,

    Er werd naar mij geluisterd, ook al sloeg ik maar wat uit mijn botten.

    De groene leeuw, Herman Vos,

    Dat wijf is niet goed snik, die slaat de hele tijd onzin uit haar botten. 't Is een typische volksvrouw, vergeet dat niet.

    Mank, Herman Brusselmans,

iets in je botten voelen


  1. Vormvariant: iets in je botten en benen voelen

    iets aanvoelen; iets met aangrenzende zekerheid vermoeden; ook: iets met je meedragen

    De oud-chiroleider die met zijn maats het wildpopulaire feestje bouwde, voelde in zijn botten en benen dat de preteconomie er stond aan te komen.

    http://www.trends.be/CMArticles/ShowArticle.asp?articleID=36199=246,

    Hij voelde in zijn botten dat er een wolf achter zat en hij zou dat goddomme bewijzen ook.

    De wolvenlus, Nicholas Evans,

    Hier gaapt hemelsbreed de kloof tussen de Britten, die nooit over de invloed van hun koningin Victoria heen zijn gekomen, en de Fransen, die in hun botten nog de gestileerde hofcultuur van voor 1789 voelen.

    NRC,

nul de botten


  1. ((vooral) in België, informeel)
    helemaal niks; noppes; nada

    Er zijn volgens de Wereldgezondheidsorganisatie 25.000 artikels over gezondheidseffecten van gsm-straling. Resultaat: niets, nada, nul de botten.

    http://www.standaard.be/cnt/on1hm8le,

    Een oproep aan getuigen levert geen bruikbare tips op. Niks, noppes, nul de botten.

    http://books.google.nl/books?id=mWzhAAAAQBAJ&pg=PT167&lpg=PT167&dq=%22nul+de+botten%22&source=bl&ots=DO7QvB58vU&sig=Okl3J0dVRCOlmYYcxvmd4cp6eHg&hl=nl&sa=X&ei=DuSeU_L7JciQONr1gfAP&ved=0CC4Q6AEwAg#v=onepage&q=%22nul%20de%20botten%22&f=false,

    Andere banken hebben wel rekeningen die écht gratis zijn. En waar je bovendien nog tot 3 procent rente op krijgt. Op de Lion Account krijg je nul de botten.

    http://www.standaard.be/cnt/3f1m0hjr,

    En uw vrouw heeft nog tegen u gezegd dat ge u een beetje moest inhouden voor die uitgever, dat ge niet direct moest zeggen dat hij niks nul de botten weet van boeken mocht hij uw boek zelfs geen blik waardig willen gunnen.

    http://www.standaard.be/cnt/g10tohm5,

tot op het bot


  1. volledig; zeer grondig; in zijn geheel; tot het diepste niveau; door en door

    Synoniem: door en door; volledig

    Tijdens mijn eerste winter in dit land stond ik daar een keer laat op de avond [...] te wachten op een taxi om naar huis te gaan. Tot op het bot verkleumd door een wind die rechtstreeks vanuit Siberië kwam aanwaaien.

    NRC,

    De partij benadrukt dat de hele waarheid aan het licht moet komen en dat het onderzoek zonder dralen of belemmering moet doorgaan tot op het bot.

    De Standaard,

    In dit opzicht zijn uiteraard de twee markante dichters die vanmiddag in ons midden zijn, een ware metafoor. Men zou ze naar hun herkomst uit het Zuiden en het Noorden nooit ofte nimmer kunnen verwisselen, en wat dat betreft zijn ze verschillend tot op het bot.

    De Standaard,

    Het geloof van de burger in de politiek moet hersteld worden en de smerige zaakjes dienen "tot op het bot" onderzocht te worden.

    De Standaard,

    Dat Jeltsin daarbij terloops menig bondgenoot in Moskou tot op het bot kwetst, maakt zijn boek er alleen maar authentieker op.

    NRC,

vlees op de botten


  1. reserve; ook: financiële middelen

    Synoniem: reserve

    Inmiddels heeft de onderneming weer enig vlees op de botten, mede door een recente emissie die 10,5 miljoen gulden opbracht.

    NRC,

    ADO Den Haag heeft geen vlees op de botten kunnen creëren en moet gewoon keihard zwoegen voor de punten.

    http://ado-denhaag.web3.nl/nl/html/algemeen/nieuws/adrb.asp

  2. inhoud; iets om het lijf; concrete omvang

    Synoniem: iets om het lijf

    "De boodschap was beter te begrijpen geweest als die ook enig vlees op de botten had gehad", zei hij.

    De Standaard,

    Analisten kijken vooral uit naar het moment dat bezittingen van de hand worden gedaan [...]. Pas dan krijgt het kostenbesparingsproject vlees op de botten.

    Het Financieele Dagblad,

Woordfamilie


Als deel van een afleiding


  • botje
  • bottig
  • ontbotten

Als rechterlid in samenstellingen en samenkoppelingen


  • antilopebot
  • beenbot
  • darmbot
  • dierbot
  • dierenbot
  • dijbeenbot
  • dijbot
  • dinobot
  • dinosaurusbot
  • dodobot
  • donorbot
  • enkelbot
  • hadrosaurusbot
  • heupbot
  • hielbot
  • hondenbot
  • kaakbot
  • kalfsbot
  • kattenbot
  • kauwbot
  • kippenbot
  • koeienbot
  • konijnenbot
  • lamsbot
  • leverbot
  • mammoetbot
  • mensenbot
  • neusbot
  • nijlpaardenbot
  • orakelbot
  • paardenbot
  • runderbot
  • schaambot
  • schedelbot
  • schouderbot
  • staartbot
  • steunbot
  • tandbot
  • telefoonbot
  • tijgerbot
  • vingerbot
  • vleermuisbot
  • voetbot
  • vogelbot
  • walvisbot
  • wolvenbot
  • zitbot
  • zoogdierbot

Als linkerlid in samenstellingen en samenkoppelingen


  • botaandoening
  • botaanmaak
  • botaantasting
  • botaanwas
  • botafbraak
  • botafwijking
  • botanalyse
  • botankylose
  • botarmoede
  • botbank
  • botblessure
  • botbreedte
  • botbreuk
  • botcel
  • botcorrectie
  • botddefect
  • botdeel
  • botdensiteit
  • botdensitometrie
  • botdichtheid
  • botdonor
  • botdrager
  • botdystrofie
  • botfractuur
  • botfragment
  • botgedeelte
  • botgeleiding
  • botgenezing
  • botgroei
  • bothardheid
  • bothomeostase
  • bothoogte
  • botinfarct
  • botinfectie
  • botkanker
  • botklacht
  • botkneuzing
  • botletsel
  • botloos
  • botmassa
  • botmateriaal
  • botmerg
  • botmetabole
  • botmeting
  • botmineralisatie
  • botmonster
  • botmorfogene
  • botombouw
  • botontkalking
  • botontsteking
  • botontwikkeling
  • botopbouw
  • botoppervlak
  • botpijn
  • botplastiek
  • botpoeder
  • botproductie
  • botprofiel
  • botrand
  • botregeneratie
  • botresectie
  • botresorptie
  • botrest
  • botrestant
  • botrichel
  • botrijping
  • botscan
  • botschade
  • botschroef
  • botscintigrafie
  • botsnede
  • botsplinter
  • botspoor
  • botstevigheid
  • botstructuur
  • botstuk
  • bottenbank
  • bottenbergplaats
  • bottenbreker
  • bottenhandel
  • bottenkraker
  • bottenkuil
  • bottenmateriaal
  • bottensoep
  • bottenstelsel
  • bottenzaag
  • bottenzak
  • bottransplantaat
  • bottrilling
  • bottumor
  • bottunnel
  • botuiteinde
  • botuitgroeisel
  • botuitsteeksel
  • botuitzaaiing
  • botvergroeiing
  • botverkalking
  • botverlies
  • botvermeerdering
  • botvervanger
  • botvervanging
  • botverzwakking
  • botvlies
  • botvondst
  • botvorming
  • botweefsel
  • botwoekering
  • botzaaiing
  • botziekte

Als deel van een samenstellende afleiding


  • tussenbots

Als deel van een samenstellende samenstelling


  • botbeschermend
  • botverdunnend
  • botversterkend
  • botvervangend

bot 1.1

materiaal uit bot; weefsel in bot; botweefsel

Betekenisbetrekking


metonymie
Betrokken betekenissen1.0 : 1.1

Algemene voorbeelden


Bot is levend weefsel.

http://www.osteoporosestichting.nl/

Werken met een levend, gekweekt implantaat vergt minder operatief ingrijpen dan het transplanteren van bot, huid of kraakbeen van een donor.

Nederlands Dagblad,

Toch bleek uit opgravingen dat zij vijfduizend jaar geleden bekwame vissers waren, te pas en te onpas even een vuurtje maakten en fijne gereedschappen uit bot konden snijden.

http://www.meervrijheid.nl/index.html?mreilandbewoner.htm,

Osteoporose is een aandoening waarbij de botmassa (hoeveelheid bot) is verminderd.

http://www.intmed.unimaas.nl/endo/

Het verlies van bot wint het van de aanmaak van bot al rond het 35ste levensjaar.

http://zid.nrz.nl/Html/Veel%20gestelde%20vragen.htm#Aanvang

Woordfamilie


Als rechterlid in samenstellingen en samenkoppelingen


  • donorbot
  • snorrebot

Als linkerlid in samenstellingen en samenkoppelingen


B - Als substantief lidwoord 'de', mv. 'botten'

bot 1.0

afbeelding

Bron: Hans Hillewaert
(CC BY-SA 3.0)

platvis uit de familie van de schollen, die zijn kleur aan de bodem kan aanpassen en die in zout, brak en zoet water leeft, ook aan de kusten bij de Lage Landen

Semagram


Een bot…

is een vis; is een dier

  • [Afmeting] is 35 tot 60 cm lang
  • [Kleur] heeft aan de bovenkant altijd dezelfde kleur als de bodem en heeft een lichte onderkant met zwarte stippen
  • [Deel] heeft ruwe, benige knobbeltjes langs het zijlijnorgaan en aan de basis van rug- en aarsvin
  • [Plaats] leeft in zout water en brak water en komt zelfs voor in zoet water
  • [Woongebied] komt ook voor aan de kusten van de Lage Landen
  • [Eigenschap of hoedanigheid algemeen] is in staat zijn kleur en patroon aan de ondergrond aan te passen
  • [Gedrag] leeft op de zeebodem, houdt van troebel water en jaagt vooral 's nachts op voedsel, voornamelijk garnalen
  • [Belang] is zowel voor de beroepsvisserij als voor de hengelsport van belang
  • [Onderscheid of tegenstelling] heeft een dikker lichaam en minder vlekken aan de bovenzijde dan de schol
  • [Betrekking of relatie] behoort tot de familie van de schollen, omdat de ogen zich doorgaans aan de rechterzijde van de vis bevinden

Hoofdsemagram: platvis


Wetenschappelijke naam: Platichthys flesus

RijkAnimalia; Dieren
StamChordata; Chordadieren
KlasseActinopterygii; Straalvinnigen
OrdePleuronectiformes; Platvissen
FamiliePleuronectidae; Schollen
GeslachtPlatichthys
SoortPlatichthys flesus

Algemene voorbeelden


De bot (Platichtys fesus) is een platvis met ruwe, benige knobbeltjes langs de zijlijn en de basis van rug- en aarsvin. Merkwaardig is zijn vermogen om de kleur van de gepigmenteerde bovenzijde aan te passen aan de ondergrond: al naar gelang de bodem varieert die kleurt van gevlekt donkerbruin tot gevlekt lichtbruin. De onderzijde is geelachtig wit met zwarte stippen.

De Standaard,

De symmetrische schikking van de lichaamsdelen - de linkerhelft is steeds een min of meer zuiver spiegelbeeld van de rechterhelft - is een van de belangrijkste kenmerken van de gewervelde dieren. De bot met een maximale lengte van 35 tot 50 cm, heeft als larve datzelfde symmetrische uiterlijk, maar na een maand ongeveer begint hij van gedaante te verwisselen: één van de ogen - bij de bot is dat gewoonlijk, maar niet altijd, het linkeroog - verschuift naar de bovenzijde van de kop, en na een week of drie is hij een platvisje. Platvissen zoals de bot brengen het grootste deel van hun leven op de zeebodem door, waar ze vooral 's nachts op voedseljacht gaan.

De Standaard,

We gaan van de kant vissen en gebruiken als aas de "good old" zeepier. Botten houden van troebel water, dus als de wind in je gezicht staat heb je de meeste kans. Je hoeft dan niet zo heel ver te gooien want de botten zitten dan vaak vlak onder de kant omdat zich daar een concentratie van voedsel bevindt.

http://www.hengelsport.com/pub/?MIval=HS2_artikelen_zout=12

Westkapelle begint ook weer wat tong op te leveren, Banjaard matig in vergelijking met drie weken geleden [...]. Ouddorp tot aan Rockanje, niet veel te beleven, Maasvlakte Westzijde (Slufter strand) wat zeebaars en bot. Stenen Glooiing en Papegaaienbek (Noordzijde Maasvlakte) wat zeebaars en tong in de avond, een enkel paling en veel bot.

http://www.totalfishing.nl/Vangstberichten/vangstbericht162.asp,

Woordfamilie


Als deel van een afleiding


  • botje

Als rechterlid in samenstellingen en samenkoppelingen


Als linkerlid in samenstellingen en samenkoppelingen


  • botkloppen
  • botlepel

bot 1.1

platvis met een fijne structuur en een weinig uitgesproken smaak, die in zijn geheel of als filet bereid wordt; bot als consumptievis

Betekenisbetrekking


metonymie
Betrokken betekenissen1.0 : 1.1

Semagram


Een bot…

is een consumptievis; is voedsel

  • [Kleur] heeft wit visvlees
  • [Smaak] heeft een zachte, weinig uitgesproken smaak
  • [Deel] heeft graten die gemakkelijk te verwijderen zijn
  • [Structuur] heeft visvlees met een fijne structuur
  • [Functie] dient om te eten
  • [Bereiding] is onder andere geschikt om te bakken, te stomen of te grillen
  • [Behandeling of bewerking] wordt vaak gefileerd als diepvriesproduct aangeboden
  • [Waardering] wordt minder gewaardeerd dan bv. de schol of de schar, wat volgens sommigen eigenlijk niet terecht is
  • [Onderscheid of tegenstelling] heeft visvlees met een fijnere structuur dan schol

Algemene voorbeelden


Bot van de Waddenzee en van de Oosterschelde is in het najaar dik en van perfecte kwaliteit om te bakken, te stoven of te fileren.

http://www.hengelsport.com/pub/?MIval=HS2_artikelen_zout=12

De bedoeling van dit gerecht is, om de bot wat meer op smaak te brengen met een briekaassausje er over.

http://willemgaatvissen.web-log.nl/introductie/2009/04/gebakken-bot--1.html,

We zijn nog op zoek naar Nederlandse recepten met MSC gecertificeerde vis. Kent u een recept met bot dat u met ons wil delen?

http://www.msc.org/kook-eet-geniet/vissoorten/flounder

Woordfamilie


Als linkerlid in samenstellingen en samenkoppelingen


  • botfilet

bot 2.0

((vooral) in België)

rubberen laars; lompe werkschoen
Wordt meestal in het meervoud gebruikt voor het schoenenpaar.

Semagram


Een bot…

is een schoeisel

  • [Gevoelsindruk] is een lompe schoen
  • [Bouw] sluit hoog
  • [Materiaal] is vaak van rubber gemaakt
  • [Functie] wordt vooral buiten en bij werkzaamheden gebruikt

Algemene voorbeelden


Eén gratis drankje bij verkleed als boer, twee gratis drankjes als u verkleed als boer komt, met de bijhorende botten.

http://studwww.ugent.be/~prdsmedt/kkk/html/posit01.htm,

Hij staat desnoods ter plekke met z'n "botten" in het veld verslag uit te brengen van een speciale gebeurtenis, een betoging, een plaatselijke actie.

De Standaard,

Gelieve ervoor te zorgen dat uw kind volgende dingen zeker meeneemt: Slaapzak + kussen [...]; Speelkledij (zeker geen nieuwe kleding); Laarsjes (botten, geen leder!); Batterijlamp, indien mogelijk; Geen snoep.

http://schoolweb.gemeenschapsonderwijs.be/bs/lanaken/bivakreis.htm,

Woordfamilie


Als deel van een afleiding


  • botje

Als rechterlid in samenstellingen en samenkoppelingen


  • boerenbot
  • regenbot
  • rubberbot

bot 3.0

((vooral) in België)

knop van boom, struik of bloem; plantenknop
Komt regelmatig in het meervoud voor, maar soms wordt ook het enkelvoud als verzamelnaam voor alle botten aan een plant gebruikt.

Semagram


Een bot…

is een deel van een plant

  • [Kleur] heeft natuurlijke kleuren, bv. groen, bruin, wit, rood of de kleur van de bloem die het wordt
  • [Omvang concreet] is niet zo groot
  • [Vorm] is rond of ovaal van vorm
  • [Geheel] is een deel van een plant
  • [Doel of bestemming] wordt een bloem of vrucht
  • [Ontstaan] ontspringt in de lente aan de takken van planten, struiken en bomen
  • [Tijd] ontstaat in de lente en wordt vaak ook als teken van de lente gezien

Algemene voorbeelden


Droogte en kou bemoeilijken de grasgroei wel, maar de bieten zijn gezaaid, de aardappelen geplant en de bot van de fruitbomen is geweldig.

De Standaard,

Maar de boom schiet opnieuw bot.

De Standaard,

Te oordelen naar het tweetal bomen in zijn buurt – één links van de spoorlijn, één rechts ervan – is het hier lente, ik zie immers bloeiende botten.

De maquette: verslag, Jean Pierre Van Rossem,

Het grootste gevaar voor de druiventeelt zit hem in de vorst tijdens het uitlopen van de botten (de maand mei) en de bloeiperiode van de druiven (de maand juni).

http://www.rennes.be/wijn/viwf/

Als de eerste lentebloesems te voorschijn komen en de botten aan de bomen vermoeden dat het tijd wordt open te springen, dan is het ook tijd voor het Brussels Vakantiesalon.

De Standaard,

Een erkend snoeier uit de streek stelt het als volgt: Bij de meeste fruitbomen ontstaan de vruchten uit bloemknoppen, ook botten genoemd.

http://www.volkstuinverenigingonsgenoegen.nl/Fruitbomen.html

Combinatiemogelijkheden


in voorzetselgroep


  • in bot
  • in bot staan

De takken stonden in bot, en al het dode hout dat niet werd weggehaald, verstikte het nieuwe groen.

Donderdagmiddag. Halfvier, Kristien Hemmerechts,

Hier en daar takken in bot. Veel te vroeg natuurlijk. Verder tuin in absolute overwintering.

Een jaar als (g)een ander, Kristien Hemmerechts,

Het is een goed verzorgde, zacht glooiende mostuin met een grote verscheidenheid aan bomen en struiken. Alles staat in bot. De dagen dat de zon het, bij dit broze begin van de lente, een tijdje volhoudt, zit de tuin vol vlinders.

Werk, Josse De Pauw,

Woordfamilie


Als deel van een afleiding


  • botten

Als rechterlid in samenstellingen en samenkoppelingen


  • leliebot
  • wilgenbot

C - Als substantief met lidwoord 'de', mv. 'bots'

bot 1.0

(computer, software)

zelfstandig werkende software die gebruikt wordt om zoekmachines te verbeteren, om chatkanalen goed te laten lopen, om virussen te verspreiden, om spam te versturen, etc.; automatisch computerprogramma; computerrobot

Semagram


Een bot…

is software

  • [Functie] heeft als doel een computer te beschermen of juist aan te vallen of een bepaalde onlinedienst te verbeteren
  • [Activiteit of handeling] wordt automatisch uitgevoerd
  • [Belanghebbende of begunstigde] dient ter bescherming van iemands computer of valt juist een computer aan
  • [Instrument] draait op een computer, soms vanaf een andere computer
  • [Medium] werkt door middel van geprogrammeerde software

Algemene voorbeelden


Een bot (kort voor robot) is een programma/script dat voortdurend actief is.

http://www.donboscohoboken.be/cursus/

Wat is een "bot"? "bot" staat voor "robot". Het is normaalgesproken een script dat wordt gedraaid door een client of een ander programma (in perl, C, en soms nog minder bekende programmeertalen). Bots zijn normaalgesproken niet nodig op IRC. Een bot probeert meestal een channel te "beschermen" tegen overnames.

http://www.beastie.nl/

Bots worden gebruikt door zoekmachines om websites te indexeren, maar kan ook worden gebruikt voor minder legale zaken. Een bot wordt door hackers gebruikt voor het infecteren van computers, zodat ze bepaalde handelingen op de computer kunnen uitvoeren, zoals het verzamelen van gegevens of een achterdeurtje openen (backdoor) op de computer.

http://www.computerwoorden.nl/direct--16995--Bot.htm

Woordfamilie


Als rechterlid in samenstellingen en samenkoppelingen


  • cancelbot
  • chatbot
  • Hotbot
  • internetbot
  • K-bot
  • knowbot
  • knowledgebot
  • Lexibot
  • listbot
  • MSN-bot
  • programmabot
  • searchbot
  • servicebot
  • spambot
  • spiderbot
  • wikipediabot

Als linkerlid in samenstellingen en samenkoppelingen


  • botnet
  • botnetwerk
  • botprogramma

bot 1.1

robot
Komt alleen in samenstellingen voor (zie woordfamilie).

Woordfamilie


Als rechterlid in samenstellingen en samenkoppelingen


  • asobot
  • balbot
  • cryobot
  • nanobot
  • Packbot

D - Als adjectief

bot 1.0

(Gezegd van werktuigen en voorwerpen die worden gebruikt om te snijden, te knippen of te hakken)
stomp; niet scherp

Algemene voorbeelden


Het kan daardoor gebeuren dat mikroskopisch kleine stukjes van het staal aan het werktuig "blijven kleven" - door de gelijkaardige struktuur ervan voelen ze zich er als het ware thuis. Het werktuig verliest daardoor geleidelijk zijn goede vorm; een mes wordt bij voorbeeld bot.

De Standaard,

Tijdens de warming-up in de ochtenduren 'holde' hij nog op de hem bekende wijze met botte schaatsen door de hal, iets dat hem op een schrobbering van Mueller kwam te staan.

De Telegraaf,

Zijn enige instrumenten zijn een botte schaar en een elektrisch scheerapparaat.

Costa del Crimen, Stan Lauryssens,

En terwijl ik me ergerde, bedacht ik dat - indien buurmans scheermes al te bot was voor zijn harde stoppels - hij het op dezelfde wetsteen kosteloos op snee kon brengen en zonder uit zijn eigen huis te hoeven.

Het blauwe meisje en de andere kleuren van de verschrikking, Greta Seghers,

Vlekkengids [...]. Rubbervlekken op plantaardige vloerbedekking, metalen en gelakte houtsoorten krijgt u meestal weg met een goed warm sopje. Satésaus: Eerst zoveel mogelijk wegnemen met absorberend papier of wegkrabben met de botte kant van een mes.

http://www.hollandsepot.dordt.nl/vlekken/vlekken.htm

Combinatiemogelijkheden


met substantief


  • bot mes
  • botte mes
  • botte messen

Als ik met mijn linkervoet tegen een voetbal trap, dan is het alsof ik doormidden gesneden word met een bot mes.

De Standaard,

Gebruik scherpe messen en zagen (een bot mes of een botte bijl kan afschampen).

http://www.vvksm.be/veldwerk/technieken/bijl/bijlbasis.asp

Indien je met botte messen of messen met inkepingen snijdt vergroot de kans op ongave, rafelige snijwondes.

http://www.detuingids.be/pages/list.asp?cat=4,

'Laat mij dat maar doen,' zegt M, en hij zaagt zich met het korte botte mes en zijn vork een weg door de kip.

Het tijgerspoor, Julia Leigh,

Vaste verbindingen


de botte bijl


  1. grof, zwaar middel; lompe manier; onbeschofte manier
    Wordt vaak gebruikt in combinaties zoals de botte bijl hanteren of met de botte bijl en heeft meestal betrekking op financiële aangelegenheden.

    Voor de artsen ligt het quotum op 700 in 2004, 650 in 2005 en 600 vanaf 2006. Voor de tandartsen wordt dat 140 per jaar vanaf 2002. De botte bijl wordt niet gehanteerd. Als er in 2006 bijvoorbeeld 610 studenten als arts erkend willen worden, kan dat.

    De Standaard,

    Lang leek het erop dat op fysiotherapie alleen met de botte bijl kon worden bezuinigd, zegt P.J.M. Helders uit Utrecht, de enige hoogleraar fysiotherapie in Nederland.

    NRC,

    Alleen als de staat betrouwbaar, zorgvuldig en loyaal is, kan ze dat ook van de burger eisen. Anders niet. Daadkracht is heel iets anders dan de botte bijl.

    NRC,

    De oude baas is weggestuurd, het personeel is nog nauwelijks van de schok bekomen en de tijdelijk manager gaat gelijk met de botte bijl aan de slag.

    Intermediair,

    Bij een spoedig verwacht tekort van meer dan € 12 miljoen jaarlijks zal dan alleen nog maar de botte bijl werken.

    http://www.haarlem.nl/smartsite20903.htm,

    Temidden van zoveel onduidelijkheid was Helders dan ook aangenaam verrast toen hij vernam dat minister Borst (volksgezondheid) vorige week tegen ieders verwachting in terugkwam op haar besluit om tweehonderd miljoen gulden te bezuinigen door eenvoudigweg een eigen bijdrage van fysiotherapiepatiënten te vragen. De 'botte bijl' is vermeden. Borst gaat nu bezuinigen op wat heet 'een zorginhoudelijke manier', in overleg met de beroepsgroepen en verzekeraars.

    NRC,

    De Franse president zal immers aandringen op meer Amerikaanse ontwikkelingshulp, een vloek voor de meerderheid, die in haar bezuinigingsdrift al de botte bijl hanteerde in het "weggegooid" geld van ontwikkelingshulp.

    De Standaard,

    Beide teams lieten de botte bijlen in de kleedkamers en het waren zowaar de Schotten die het initiatief naar zich toetrokken.

    De Standaard,

bot 2.0

(Gezegd van mensen en menselijke handelingen)
op een lompe manier kortaf; onbeleefd

Betekenisbetrekking


metafoor
Betrokken betekenissen1.0 : 2.0

Algemene voorbeelden


'Wat moet ik daarmee?' zegt ze bot tegen Emma.

Westenwind, Simone Duwel,

Geen omslachtige beleefdheden. Beleefdheid is maar verbloeming en daarom leugenachtig. Het moet juist 'eerlijk', wat meestal neerkomt op bot. Het moet kort en krachtig, wat neerkomt op ongenuanceerd. Het moet los en informeel, wat neerkomt op ruw en drammerig, in stratenmakerstaal.

NRC,

Rum zou ik bestellen, geen bier, want dat was voor de botte proleten die hier met hun lompe vanzelfsprekendheid hingen rond te hangen zonder ontzag voor de openbaring van het hogere, die haar aanspraken zonder hun ziel te branden en haar misschien ook zelfs pop noemden.

Rupert: een bekentenis, Ilja Leonard Pfeijffer,

"Of hij even uit een telefooncel bellen wil naar de programmadirecteur. Die weet niets van de komst van een Marokkaanse familie", zegt de receptioniste bot.

De Standaard,

Maak je er vooral niet vanaf met een botte "geen commentaar".

De Standaard,

Combinatiemogelijkheden


met substantief


  • een botte boer
  • een botte boeren

Samen met andere etiquetteboeken uit die tijd krijgt men een goed beeld van hoe Hollanders langzaam veranderden van lompe en botte boeren uit de middeleeuwen in fatsoenlijke burgers van de renaissance.

NRC,

Techneuten zijn houthakkers en botte boeren, vertelde een manager van PTT Telecom begin dit jaar op het congres 'Scholing, bouwsteen van je carrière' - doelend op de soms gebrekkige omgangsvormen van ingenieurs.

NRC,

  • een botte weigering

Indien Air France of Crédit Lyonnais in hun voortbestaan worden bedreigd zonder hulp van de overheid, is een botte weigering gewoon ondenkbaar.

De Standaard,

Het was echter niet opportuun om, precies in dit geval, te besluiten tot een botte weigering.

De Standaard,

Charles verwachtte een botte weigering, maar tot zijn opluchting maakte Niel geen enkel bezwaar.

Franklin, Thomas Lieske,

Het was geen botte weigering, en dat gaf zijn vader wat moed.

Na de siësta, Paul Koeck,

met ander, nevengeschikt adjectief


  • bot en lomp
  • lompe en botte
  • lomp, bot

Uw laatste brief was bot en lomp!

http://www.brakkehond.be/60/note1.html

Hij is degene, die zulk lomp, bot en zondig gedrag bevordert, onder het mom van sociale aanvaardbaarheid en meedoen met de maatschappelijke trend, om een passende partner te zoeken.

http://users.skynet.be/courlisius/zonde.html,

Samen met andere etiquetteboeken uit die tijd krijgt men een goed beeld van hoe Hollanders langzaam veranderden van lompe en botte boeren uit de middeleeuwen in fatsoenlijke burgers van de renaissance.

NRC,

Vaste verbindingen


om het bot te stellen


  1. om iets op duidelijke maar daardoor ook lompe wijze te zeggen

    Oud en jong zouden minder goed te verenigen zijn, om het maar even zo bot te stellen.

    http://www.pscw.uva.nl/sociosite/MOKUM/index.html,

    Of, om het bot te stellen; dikke kinderen leven gemiddeld vijf tot vijftien jaar korter.

    http://www.jmouders.nl/Themas/Gezondheid-11/Gezondheid-11/Dik-Daar-kunnen-wij-niets-aan-doen.htm,

    Om het even heel bot te stellen; dit bier komt niet bij ons op tafel tijdens de kerst.

    http://www.bieratlas.nl/node/115,

iets uit je botte hersens laten


  1. Vormvariant: iets uit je botte hersenen laten; iets uit je botte harses laten

    (informeel)
    niet wagen om iets te gaan doen

    Maar andermans geloofsboeken verbranden moet je gewoon uit je botte hersens laten, hoe zeer je het ook oneens bent met wat er in staat.

    http://www.protestant.nl/actueel/het-verbranden-van-boeken-barbaars-en-leidt-niet-naar-vrede,

    Je moet het gewoon uit je botte hersens laten om daar vanavond zonder kaartje naartoe te gaan als Feijenoordfan.

    http://feyenoord.netwerk.to/nieuws/artikel/22128_Feyenoord%20fans%20zonder%20kaartje%20in%20Gent%20gaan%20cel%20in.php,

    'Als je dat maar uit die botte harses laat... idioot!'

    De tandeloze tijd. Dl. 1: Vallende ouders, A.F.Th. van der Heijden,

iets in je botte hersens halen


  1. (informeel)
    iets zeer onbeleefds en lomp bedenken en uitvoeren
    Wordt meestal gebruikt in retorische vragen om verbijstering over iets aan te geven.

    Hoe haal je het in je botte hersens om een wedstrijd van tweede elftallen met geweld en werkelijk schandalige spreekkoren te verstoren?

    http://www.rtvrijnmond.nl/Homepage/Nieuws?url=/Homepage/Nieuws&view=/News/Default/2011/mei/Supporters+slopen+tijdens+bekerfinale+Sparta+tribune&page=4,

    Anders gesteld: Hoe haal je het in je botte hersens om de prijzen op eerste levensbehoefte te verhogen?

    http://www.dagelijksestandaard.nl/2011/04/zet-het-kabinet-bewust-te-hoog-in,

    Ik snap ook niet dat een man het in zijn botte hersens haalt om hiervoor de brandweer te bellen.

    http://www.tvellef.nl/php/pivot/entry.php?id=2992&w=archief,

Woordfamilie


Als deel van een afleiding


Als linkerlid in samenstellingen en samenkoppelingen


  • botmuil
  • bottekop
  • botzinning

Als deel van een samenstellende samenstelling


  • botklinkend

bot 2.1

(Gezegd van feiten, cijfers, beslissingen en menselijk verstand)
ongenuanceerd; kort door de bocht; dom op een lompe manier

Algemene voorbeelden


Wat we nodig hebben zijn verhalen en betekenis, geen botte feiten.

Het licht van vroeger dagen, Arthur C. Clarke & Stephen Baxter,

Ritme en melodie steken de draak met bot cijfermateriaal, en tonen dat de mens hier springlevend is.

Berichten uit Maanzaad Stad, Abdelkader Benali,

Als iemand van de huisgenoten eens aan Hans vroeg waarom hij in plaats van een tentamen te doen zoveel tijd en energie besteedde aan die flauwekul, antwoordde Hans gekwetst: 'Daar hebben jullie geen verstand van, met jullie botte bêta-koppen.'

Een treurige afdronk, Levi Weemoedt,

Zolang dat niet gebeurt is het gevaar levensgroot dat ook de volgende herstructurering van de universiteit blijft steken in de inmiddels bekende combinatie van botte bezuiniging en holle frasen over de 'kwaliteitsverbetering' van het hoger onderwijs.

NRC,

Vaste verbindingen


tot in je botte hersens doordringen; iets tot in je botte hersens laten doordringen


  1. Vormvariant: tot in je botte hersenen doordringen; iets tot in je botte hersenen laten doordringen

    (informeel)
    eindelijk begrijpen; iets eindelijk begrijpen

    'Dus jij gaat liever dood dan iemand anders te laten lijden?', vroeg ze. 'Wil je dan nu tot je botte hersens laten doordringen dat ik bereid ben hetzelfde te doen om jou niet te laten lijden?!'

    http://blog.nierstichting.nl/leven-met-een-nierziekte/onbegrijpelijk/,

    Ik schrik van al die ongeïnteresseerde mensen, blijkbaar dringt het niet tot hun botte hersens door dat deze nucleaire ramp geen kortstondige hype is zoals ze gewend zijn met al die andere hapklare brokken nieuws.

    http://pauwenwitteman.vara.nl/Fragment-detail.1548.0.html?&tx_veguestbook_pi1%5Bpointer%5D=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=21405&tx_ttnews%5BbackPid%5D=1547&cHash=18a4f69471ce20a5f577a902e1e5e480,

    Wat is nu wijsheid? Zal ik blijven dromen over een scene a la "Back to the future"? Of zal ik tot mijn botte hersenen laten doordringen dat realiteit nu eenmaal realiteit is.

    http://www.sidmagazine.nl/column/had-ik-maar-een-tijdmachine/,

Woordfamilie


Als deel van een afleiding


E - Met een verouderde betekenis in uitdrukkingen en samenstellingen

bot 1.0

In de verbinding bot vangen
In een aantal hedendaagse samenstellingen en uitdrukkingen, waarin bot een verouderde betekenis heeft.

Vaste verbindingen


bot vangen


  1. iemand niet aantreffen

    Door aardse gevoelens bezwaard wil ik de vluchtsimulator in (bij het observatieplatform, neem een wasknijper mee voor op uw neus), maar ik vang bot. De kaartjesverkoper is, uit verveling neem ik aan, en met achterlating van bril en pakje shag, een eindje om.

    NRC,

    Journalisten die er meer over wilden weten, belden rechtstreeks naar de Villa del Mare. Maar ze vingen bot. "Weten jullie niet dat het zondag is", vroeg een kittelorige butler. "Als jullie zin hebben om op zondag te werken, kan ik dat niet beletten. Maar wij in Zaïre werken 's zondags niet. Bel dus morgen maar eens terug."

    De Standaard,

  2. geen gehoor vinden en daardoor iets niet bereiken; nul op het rekest krijgen

    Na enige correspondentie over en weer kreeg de man een jaar later, in september jongstleden, een afwijzing zonder verdere opgaaf van redenen. Ook zijn advcocaat, mr. O.C.A. Millard, ving bot toen hij vroeg naar argumenten voor de afwijzing.

    Meppeler Courant,

    Het boek is over de hele wereld vertaald. "Voor binnenkort staat een Chinese en een Zuid-Koreaanse vertaling op stapel. Alleen in Frankrijk vingen we bot. De uitgevers zijn er niet geïnteresseerd, want Ötzi is niet in Frankrijk gevonden."

    De Standaard,

    'Onze Bruun is een echte meiskenszot,' gniffelde Alida in de auto, 'maar hij vangt altijd bot.'

    Verdwaalde post, Walter van den Broeck,

    Nu vangen ouders vaak bot als zij bij school aandringen op onderzoek van hun kind.

    http://www.home.zonnet.nl/dyslexie/,

    Het onderzoek ging van start na een klacht van twee gewezen werknemers van Omob. Die vonden met hun verhaal gehoor in Brussel, nadat ze eerst bot hadden gevangen bij het Luikse gerecht.

    De Standaard,

    Kmo's in een relatief kleine sector vangen echter bot als ze iets geregeld willen zien.

    De Standaard,

Woordfamilie


Als linkerlid in samenstellingen en samenkoppelingen